Żeń-szeń – właściwości, działanie i przeciwwskazania

Żeń-szeń (Panax ginseng) – co to za roślina?

Żeń-szeń (Panax ginseng), nazywany korzeniem życia to roślina od wieków stosowana w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej i medycynie ludowej. Jest jednym z najbardziej znanych adaptogenów, naturalnych substancji pomagających organizmowi przystosować się do sytuacji stresowych. Żeń-szeń występuje głównie w Azji Wschodniej, szczególnie w Chinach, Japonii i Korei, a także w Rosji i Ameryce Północnej. Najcenniejszą częścią rośliny jest jego korzeń, w którym znajduje się najwięcej składników aktywnych, takich jak ginsenozydy, polisacharydy, peptydy czy witaminy. Żeń-szeń wykazuje ciekawe, potencjalne właściwości prozdrowotne, co sugerują liczne badania naukowe.

Żeń-szeń - właściwości

Żeń-szeń (Panax ginseng) jest rośliną o wszechstronnym działaniu. Ma silne działanie antyoksydacyjne, wspiera sprawność umysłową, prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, łagodzi stres i uodparnia na negatywne skutki stresu, wpływa na poprawę samopoczucie, a także wspomaga układ nerwowy i sercowo-naczyniowy. Wszystko to za sprawą bogatego składu w korzeniu żeń szenia. Jak działa żeń-szeń? Roślina ta swoje cenne działanie zawdzięcza obecności ginsenozydów – są to unikalne związki obecne w tej roślinie w liczbie ponad 30!

W zależności od odmiany żeń-szenia ginsenozydy występują w różnych proporcjach, co wpływa na ich odmienne właściwości zdrowotne. Niektóre działają silnie antyoksydacyjnie, ochronnie na ośrodkowy układ nerwowy i przeciwzapalnie. Inne redukują uczucie zmęczenia lub mają działanie pobudzające, a niektóre mogą wpływać na zaburzone parametry takie jak nieprawidłowe stężenie glukozy. Inne skupiają swoją moc na pobudzeniu organizmu i poprawie nastroju, jeszcze inne wspierają odporność, poprawiają wydolność psychiczną i fizyczną.

Wydaje się zatem, że różne profile mikrobioty jelitowej u różnych osób (bo mikrobiota jest jak „odcisk palca” – nie ma identycznego składu mikrobioty u dwóch osób) mogą być odpowiedzialne za różnice w aktywnościach metabolicznych żeń-szenia, jak i innych leków, co jest aktualnie przedmiotem wielu badań.

Działanie antyoksydacyjnie

Korzeń żeń-szenia bogaty jest w związki o działaniu antyoksydacyjnym. Dzięki wysokiej zawartości ginsenozydów, żeń-szeń pomaga neutralizować szkodliwe działanie wolnych rodników, które przyspieszają procesy starzenia się organizmu, nie tylko wpływając negatywnie na kondycję skóry, ale także na zwiększenie ryzyka wystąpienia wielu chorób, takich jak miażdżyca czy choroby neurodegradacyjne.

Regularne stosowanie żeń-szenia, który chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, może pomóc spowolnić procesy starzenia, poprawić odporność i zmniejszyć ryzyko wielu chorób. Żeń-szeń jest poddawany wielu badaniom, mającym na celu potwierdzenie jego cennych właściwości. Przykładem badania, które potwierdza właściwości antyoksydacyjne tej rośliny, jest badanie przeprowadzone na 82 zdrowych ochotnikach (21 mężczyzn i 61 kobiet). Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy: kontrolną i dwie, które otrzymywały ekstrakt z żeń-szenia (1 lub 2 g dziennie) przez 4 tygodnie. Po badaniu zmierzono poziom reaktywnych form tlenu (ROS), malondialdehydu (MDA), aktywność enzymów antyoksydacyjnych oraz zawartość glutationu.

Stwierdzono, że podawanie żeń-szenia obniżyło poziom ROS i MDA, a grupa przyjmująca 2 g tej rośliny miała znaczną poprawę w zawartości glutationu i aktywności reduktazy glutationowej (GSH-Rd). Nie zaobserwowano istotnych zmian w innych wskaźnikach antyoksydacyjnych. Wnioski wskazują na właściwości antyoksydacyjne Panax ginseng, które wspierają mechanizmy obrony przed stresem oksydacyjnym.

Poprawia sprawność umysłową

Żeń-szeń jest rośliną, która wspiera również sprawność umysłową i wykazuje właściwości neuroprotekcyjne. Dzięki zawartości ginsenozydów (takich jak gintonina i czynnik K), które mają właściwości neuroprotekcyjne, żeń-szeń wspomaga funkcje poznawcze, takie jak pamięć i koncentracja. Stosowanie żeń-szenia ma także potencjał w terapii chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Alzheimer czy Parkinson.

Istnieje wiele badań żeń-szenia pod kątem wpływu na sprawność umysłową. Pomimo wielu odkryć, które już potwierdziły pozytywny wpływ żeń-szenia na organizm, naukowcy wciąż prowadzą intensywne badania, aby lepiej zrozumieć jego mechanizmy działania i potencjał terapeutyczny.

Przeprowadzono badanie, w którym wzięło udział 40 pacjentów w wieku około 67 lat, cierpiących na demencję naczyniową (od łagodnej do umiarkowanej postaci), wynikającą z niewielkich udarów.

• 25 uczestników otrzymywało tabletkę zawierającą ekstrakt z korzeni, liści żeń-szenia chińskiego oraz zioła Panax notoginseng, przyjmowaną trzy razy dziennie.
• 15 pacjentów stosowało lek Duxil (almitryna + raubazyna), który zwiększa zużycie tlenu w tkankach mózgowych i jest wykorzystywany w terapii poprawiającej pamięć u osób starszych z demencją.

Na początku oraz po 12 tygodniach badania przeprowadzono testy pamięci, obejmujące natychmiastowe oraz opóźnione przypomnienie historii, słów, naukę werbalną, a także rozpoznawanie werbalne i wizualne. Wyniki wykazały, że pacjenci, którzy przyjmowali ekstrakt z żeń-szenia, poprawili swoje funkcje pamięciowe po upływie 12 tygodni.

Wspiera układ odpornościowy

Żeń-szeń otworzył nowe możliwości w poprawianiu odporności i leczeniu problemów związanych z układem immunologicznym. Z wszystkich ziół, żeń-szeń jest najczęściej badany i wykazuje obiecujące efekty, przy potencjalnym działaniu wspomagającym naturalną tarczę obronną przed patogenami. Jednak większość badań dotyczy jedynie prób in vitro lub zwierzęcych, a niewiele badało wpływ żeń-szenia na ludzi – potencjał jest jednak interesujący!

Badania wykazały, że żeń-szeń wzmacnia odporność na różne sposoby i może pomagać w walce z infekcjami, chorobami autoimmunologicznymi oraz bakteryjnymi i wirusowymi. Istnieje badanie, w którym wzięło udział 100 dorosłych osób. Podzielono je na 2 grupy: jedna przyjmowała 2 g żeń-szenia (żeń-szeń koreański), a druga tabletkę placebo. W porównaniu z grupą placebo, grupa przyjmująca żeń-szeń koreański wykazała znaczący wzrost liczby komórek T (CD3) i ich podtypów (CD4 i CD8), komórek B i liczby WBC przed i po ośmiu tygodniach przyjmowania.

Wspiera układ nerwowy

Korzeń żeń-szenia zawiera cenne substancje, które wpływają pozytywnie również na układ nerwowy. Roślina ta wspiera pamięć i koncentrację, czyli wpływa na sprawność umysłową, o czym pisaliśmy już wcześniej. Dodatkowo żeń-szeń należy do adaptogenów, czyli dobroczynnych substancji, które pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem. Dzięki temu przypisywany jest potencjał w poprawie samopoczucia, a co za tym idzie – ogólnej równowagi psychicznej.

Wspiera układ sercowo-naczyniowy

Wyniki badań na temat wpływu żeń-szenia na zdrowie sercowo-naczyniowe są bardzo zróżnicowane. W badaniu Zhang i wsp. wykazano, że suplementacja żeń-szeniem może przynieść korzyści zdrowotne, takie jak obniżenie ciśnienia krwi, poziomu cholesterolu całkowitego i LDL, a także zmniejszenie stężenia białka C-reaktywnego i interleukiny-6. Jednak w analizie Arabi i wsp., obejmującej 29 randomizowanych badań, stwierdzono, że żeń-szeń nie miał istotnego wpływu na profil lipidowy, w tym na poziomy trójglicerydów, cholesterolu całkowitego, HDL-C i LDL-C. Ta meta-analiza sugeruje, że żeń-szeń może nie być skuteczny w poprawie lipidogramu.

Podsumowując, potrzebne są dalsze badania, aby dokładniej ocenić potencjalne korzyści ze stosowania żeń-szenia w określonych grupach pacjentów lub w leczeniu konkretnych schorzeń.

Dodaje energii i poprawia samopoczucie

Wykazano, że żeń-szeń może mieć wpływ na niwelowanie uczucia zmęczenia i poprawę poziomu energii oraz samopoczucia. Żeń-szeń wykazuje właściwości neuroprotekcyjne, wspomagając poprawę pamięci, co może pomóc w łagodzeniu objawów niepokoju i lęku.

Naukowcy przebadali wpływ żeń-szenia na zdrowie psychiczne i odkryli, że jego stosowanie może wspierać poprawę wydzielania kortyzolu, co ma związek z lepszym funkcjonowaniem osi HPA. Z tego powodu lekarze mogą zalecać żeń-szeń osobom cierpiącym na depresję lub zmagającym się z zespołem stresu pourazowego.

Inne właściwości żeń-szenia

Żeń-szeń wykazuje także inne właściwości. Należą do nich:

• wpływ na obniżenie wchłanianie glukozy i poprawa insulinowrażliwości,
• wpływ na zmniejszenie masy ciała,
• poprawa składu mikrobioty jelitowej,
• wpływ na poprawę zaburzeń erekcji, sprawność seksualną (naturalny afrodyzjak).

Jak stosować żeń-szeń?

Żeń-szeń zazwyczaj stosuje się w dziennej dawce:

• 50–200 mg ekstraktu standaryzowanego na zawartość ginsenozydów w kapsułkach;
• 0,5–2 g suchego korzenia;
• 1-2 porcje ziołowej nalewki w kroplach.

Warto pamiętać, że zalecaną dawkę należy dostosować do indywidualnych potrzeb, a przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie w przypadku osób z chorobami przewlekłymi.

Jaki korzeń żeń-szenia wybrać?

Wybór korzenia żeń-szenia zależy głównie od twoich potrzeb zdrowotnych i preferencji co do formy suplementu. Warto zwrócić uwagę na formę suplementu (np. proszek, kapsułki, nalewki) oraz sprawdzić, czy produkt zawiera standaryzowaną ilość ginsenozydów, co zapewnia stabilność i skuteczność.

Przeciwwskazania – żeń szeń

Przeciwskazania do stosowania żeń-szenia to:

• ciąża i karmienie piersią,
• nadmierna pobudliwość,
• bezsenność,
• przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych,
• choroby serca,
• wiek poniżej 18. lat.

Warto chęć rozpoczęcia suplementacji żeń-szeniem skonsultować z lekarzem, szczególnie jeżeli przyjmujemy leki na stałe.

Skutki uboczne

Możliwe skutki uboczne stosowania żeń-szenia to:

• problemy z zasypianiem,
• bóle głowy,
• zaburzenia miesiączkowania,
• problemy żołądkowe,
• pobudzenie.

Skutki uboczne pojawiają się bardzo rzadko. Jednak jeżeli zauważysz jakieś niepokojące symptomy, przerwij suplementację i skonsultuj się z lekarzem.

Korzeń żeń-szenia zawiera wiele cennych substancji, które mogą pozytywnie wpłynąć na zdrowie człowieka. Warto jednak pamiętać, że przed jego stosowaniem zawsze warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie w przypadku istniejących schorzeń lub przyjmowanych leków.