Bakopa – właściwości lecznicze, zastosowanie, na co pomaga?

Bakopa drobnolistna (bacopa monnieri) – co to za roślina?

Bacopa monnieri (znana również jako brahmi, hyzop wodny, Bacopa monniera i Herpestis monniera) to płożąca się bylina o małych podłużnych liściach i fioletowych kwiatach. Naturalnym środowiskiem dla bakopy są podmokłe tereny, takie jak bagna i płytkie zbiorniki wodne. Powszechnie występuje jako chwast na polach ryżowych, rośnie m.in. w całej Azji Wschodniej, Stanach Zjednoczonych i Indiach. Jest ziołem nootropowym oraz alkaloidem stosowanym z powodzeniem od wieków w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej w celu zapewnienia długowieczności i poprawy funkcji poznawczych. To adaptogen, czyli roślina o silnych właściwościach i wpływie na organizmy żywe. W lecznictwie wykorzystywana jest całość tej rośliny. Bakopę można stosować w formie naparów, ale dostępne są również preparaty zawierające skoncentrowane wyciągi z liści i korzeni.

Bakopa – jakie ma właściwości?

Bakopa drobnolistna posiada właściwości antyoksydacyjne, wspierające funkcjonowanie układu nerwowego i pracę mózgu oraz układu sercowo-naczyniowego. Bakopa jest adaptogenem i jej stosowanie pomaga organizmowi przystosować się do niekorzystnych warunków środowiskowych oraz lepiej radzić sobie z różnymi czynnikami stresowymi. Za te właściwości odpowiadają m.in. cenne związki steroidowe.

Uważa się, że głównymi składnikami nootropowymi oraz prozdrowotnymi w tej roślinie są:

• saponiny triterpenowe i saponiny steroidowe, a dokładniej bakozydy A i B o działaniu nootropowym;
• flawonoidy (luteolina, apigenina) o silnych właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych;
• herpestyna i bramina – o działaniu strychninopodobnym;
• kwas betulinowy – indukuje apoptozę komórek wielu linii komórkowych ludzkich nowotworów;
• fitosterole i związki fenolowe m.in. stigmasterol, stigmastanol – również o działaniu przeciwzapalnym oraz antyoksydacyjnym;
• inne związki jak np. aminokwasy, tłuszcze.

Właściwości przeciwutleniające

Szkodliwy wpływ śmierci komórek (w tym komórek neuronalnych) jest bezpośrednio powiązany ze spadkiem funkcji poznawczych, szybszym starzeniem się organizmu oraz zaburzeniami neurodegeneracyjnymi jak np. choroba Alzheimera, czy choroba Parkinsona. Dzięki zawartości wielu antyoksydantów w swoim składzie suplementacja bacopa monnieri może zmniejszać stres oksydacyjny i chronić komórki przed jego niekorzystnym wpływem.

Stres oksydacyjny występuje, gdy wolne rodniki pokonują mechanizmy obronne komórki, co finalnie prowadzi do:

• degradacji ligandów,
• peroksydacjI lipidów,
• zakłócanie szlaków metabolicznych,
• denaturację białek i rozrywanie nici DNA,
• szybszego starzenia się odgrywa pośrednią rolę w powstawaniu chorób.

Wspiera pamięć i koncentrację

Dzięki nootropowemu działaniu (jest to zasługa głównie bakozydów), bacopa monnieri może poprawiać kilka parametrów mózgowych, a tym samym wpływać pozytywnie na osoby chorujące na choroby neurodegeneracyjne. Osoby otrzymujące 300 mg tego suplementu dziennie przez 4 tygodnie, wykazały znaczną poprawę zarówno ciągłości uwagi (zdolność koncentracji) jak i jakości pamięci. Ponadto substancje aktywne zawarte w tym produkcie, w dawce 300-600 mg dziennie poprawiły szybkość pamięci oraz czas reakcji. Dzięki temu bakopa drobnolistna może mieć również potencjalne zastosowanie u osób starszych, u których częściej pojawiają się problemy z pamięcią i koncentracją.

Wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego

Neuroprotekcja to efekt, który może powodować odzyskiwanie i/lub regenerację struktury i/lub funkcji neuronów. Obecne dowody naukowe rzeczywiście pokazują, że bacopa monnieri może mieć takie działanie ochronne na układ nerwowy. Bakopa drobnolistna wykazuje takie działanie dzięki:

• redukcji jonów metali ciężkich,
• „wymiataniu” wolnych rodników,
• hamowaniu peroksydacji lipidów (utlenianiu tłuszczów),
• hamowaniu acetylocholinoesterazy (enzym rozkładający neuroprzekaźnik – aceytlocholine),
• aktywację acetylotransferazy cholinowej (większa produkcja neuroprzekaźników = lepsze funkcjonowanie układu nerwowego),
• redukcję β-amyloidu (jest to składnik blaszek amyloidowych występujących w nadmiarze w mózgach osób chorych na chorobę Alzheimera),
• zwiększonemu przepływowi krwi mózgowej,
• modulację neuroprzekaźników.

Dodatkowo saponiny triterpenoidowe są odpowiedzialne za zdolność omawianego produktu do wzmacniania przekazywania impulsów nerwowych. Bakozydy pomagają również w naprawie uszkodzonych neuronów poprzez zwiększanie aktywności kinazy, syntezy neuronów oraz przywracanie aktywności synaptycznej – to wszystko jest kluczowe dla funkcjonowania układu nerwowego.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to klinicznie heterogeniczne zaburzenie nieuwagi, nadpobudliwości i impulsywności lub trudności w kontrolowaniu zachowania. Leki psychostymulujące pozostają głównym sposobem leczenia dzieci z ADHD; jednak średni wskaźnik odpowiedzi na te leki wynosi 70%, a do 30% dzieci nie reaguje na te leki lub nie toleruje potencjalnych działań niepożądanych, jak nudności, bezsenność i utrata masy ciała. W jednym z ciekawszych badań nad rolą standaryzowanego ekstraktu z brahmi w łagodzeniu nasilenia objawów ADHD u dzieci wzięło udział 31 badanych. Byli w wieku od 6 do 12 lat, a ADHD wystąpiło u nich przed 7. rokiem życia. Dzieci otrzymywały ekstrakt z Bacopa monnieri w dawce 225 mg dziennie przez 6 miesięcy.

Jakie były efekty?

• Wyniki objawów niepokoju zmniejszyły się u 93% dzieci.
• Poprawę samokontroli zaobserwowano u 89% badanych.
• Objawy deficytu uwagi zmniejszyły się u 85% uczestników badania.
• Wyniki problemów z nauką, impulsywnością oraz problemy psychiatryczne zostały obniżone odpowiednio u 78%, 67% i 52% dzieci.

Finalnym wnioskiem z tej pracy było to, że regularne stosowanie standaryzowanego ekstraktu z brahmi jest skuteczne w łagodzeniu objawów ADHD i było dobrze tolerowane przez dzieci.

Wspiera układ sercowo-naczyniowy

W tym temacie trudno o jakościowe badania z udziałem ludzi, dlatego posłużę się dobrze przeprowadzonymi badaniami na szczurach. Nie można ich oczywiście ślepo ekstrahować na ludzi, jednak są niewątpliwym tropem do dalszych badań.

W omawianej pracy badano wpływ suplementacji bacopa monnieri na ciśnienie krwi oraz częstość akcji serca. Umawiana roślina była podawana w dawce 20-60 mg na kilogram masy ciała. Oceniano rozluźnienie naczyń w tętnicach in vitro. Dożylny ekstrakt obniżał ciśnienie skurczowe i rozkurczowe bez wpływu na częstość akcji serca. Działanie to było efektem uwalniania tlenku azotu ze śródbłonka, z dodatkowym działanie na homeostazę jonów wapnia mięśni gładkich naczyń krwionośnych.

W innej pracy zbadano bacopa monnieri jako środek kardioprotekcyjny przed uszkodzeniem niedokrwiennym/reperfuzyjnym. Zaobserwowano, że ta roślina zwiększała przepływ wieńcowy o 63% w porównaniu z grupą kontrolną. Ponadto ta bakopa drobnolistna zmniejszała procent wielkości zawału z 51% do 25%. Wnioskiem z tej pracy było to, że omawiana roślina poprawia funkcje mięśnia sercowego po uszkodzeniu poprzez przywrócenie przepływu krwi wieńcowej, siły skurczowej i zmniejszenie rozmiaru zawału.

Bakopa – roślina o wielokierunkowym działaniu leczniczym

Brahmi według Ajurwedy uważane jest za jedno z najskuteczniejszych ziół dla zdrowia ogólnego, ale przede wszystkim dla układu nerwowego, w tym mózgu. Dzięki właściwościom uspokajającym sprawdzi się w pracy wymagającej dużej dawki koncentracji i wtedy gdy musimy podjąć ważne decyzje, które wiążą się z dużym, nadmiernym stresem. W medycynie ajurwedyjskiej Brahmi stosowane jest w m.in. a takich problemach jak stany lękowe, depresja, epilepsja, wylewy krwi do mózgu, demencja i zaburzenia uwagi. Warto zwrócić uwagę na to, że w medycynie hinduskiej w celach leczniczych używa się całej rośliny – głównie korzenia oraz liści.

Jak stosować bakopę?

Zalecana porcja dzienna brahmi to 300 mg na dobę, zakładając, że całkowita zawartość bakozydów stanowi około 55% masy ekstraktu. Wykazano, że dawki do 450 mg dziennie są bezpieczne, a wyższe dawki niekoniecznie oznaczają większe efekty. Bakopa to adaptogen, który potrzebuje czasu, aby wpłynąć na organizm, więc warto przyjmować ją minimum 8 tygodni, po czym mozna zrobić 4-tygodniową przerwę.

Bacopa monnieri jest rozpuszczalna w tłuszczach i wymaga transportu lipidów, aby zostać wchłonięta, dlatego należy ją suplementować wraz z posiłkiem. Bacopa monnieri należy przechowywać w temperaturze 30℃ lub niższej, przy wilgotności względnej 65% lub mniejszej. Zawartość bacopazydu w suplemencie zmniejszy się, jeśli będzie przechowywany w wyższych temperaturach. Nie ma dokładnych zaleceń, kiedy ją przyjmować – bakopa drobnolistna nie działa doraźnie, dlatego najważniejsza wydaje się być systematyczna suplementacja przez kilka tygodni.

Kiedy warto stosować bakopę?

Bacopa monnieri ma szerokie spektrum działanie, z jej suplementacji najwięcej wyniosą osoby:

• narażone na przewlekły, nadmierny stres,
• z problemami neurologicznymi jak i te, u których jest historia chorób neurodegeneracyjnych w rodzinie,
• z nadciśnieniem,
• z ADHD,
• potrzebujące maksymalnej koncentracji i skupienia.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie suplementu z bacopa monnieri?

Najważniejszymi czynnikami przy zakupie brahmi będą: porcja dzienna oraz standaryzacja ekstraktu. Ważne by jedna tabletka zawierała min. 150 mg ekstraktu z bacopa monnieri oraz by ok. 50% z tego stanowiły bakozydy.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania do stosowania brahmi to:

• ciąża,
• karmienie piersią,
• wiek poniżej 18 lat,
• przyjmowanie leków leki na bazie fenotiazyny.

Skutki uboczne

Najpopularniejszymi skutkami ubocznymi suplementacji brahmi są problemy żołądkowo-jelitowe, nudności, skurcze, wzdęcia, biegunka oraz suchość w ustach. Istnieją również doniesienia o występowaniu objawów grypopodobnych oraz mniejszej ilości snów. W jednej pracy na szczurach zaobserwowano odwracalny spadek liczby plemników, ich ruchliwości i żywotności przy dawce 250 mg/kg/dzień, ale na razie nie mamy potwierdzenia w badaniach na ludziach.