Czy kremy z filtrem blokują naturalną syntezę witaminy D? Najnowsze wyniki badań 2025

Synteza witaminy D a kremy z filtrem: Wyniki najnowszych badań [2025]

W tym roku na łamach czasopisma naukowego Endocr Practice opublikowano ciekawą metaanalizę włoskich naukowców Elisy Gatty i Carlo Cappelliego na temat wpływu kremów z filtrem SPF na naturalną syntezę witaminy D w skórze. To pierwsza tak kompleksowa analiza pytania, czy stosowanie filtrów znacząco obniża poziom witaminy słońca.

W tej metaanalizie 7 prospektywnych badań obserwacyjnych obejmujących 1 495 dorosłych, stosowanie kremu z filtrem wiązało się z niewielkim i niespójnym spadkiem poziomu witaminy D.

Sami autorzy piszą w konkluzjach, że istniejące dowody potwierdzają, że filtry przeciwsłoneczne mogą zaburzać syntezę witaminy D3, a w rezultacie obniżać poziom 25(OH)D w surowicy, ale konieczne są dalsze badania w celu określenia szerszych skutków zdrowotnych i sformułowania zaleceń dotyczących zdrowia publicznego.

Co to dla nas oznacza?

Wykazany w metaanalizie spadek poziomu witaminy D o 2-4 ng/mL jest niewielki i dla większości osób prawdopodobnie nieistotny klinicznie (choć 4 ng/mL to już minimalna wartość zmiany przekraczająca naturalne wahania biologiczne i analityczne). Nie należy więc unikać na co dzień kremów z filtrem.

Szczegóły metaanalizy badań 2025

• Naukowcy porównali 584 użytkowników stosujących krem z filtrem do 911 osób niestosujących go.
• 3 badania przeprowadzono w Azji, 2 w Europie, a po 1 w Ameryce Południowej i Oceanii (to ważne, ponieważ są to różne szerokości geograficzne, o różnym kącie padania promieni słonecznych).
• W głównej metaanalizie stosowanie filtrów przeciwsłonecznych wiązało się ze spadkiem poziomu witaminy D o 2 ng/mL.
• W analizie obejmującej 4 badania, w których podano wartości SPF (15-50+), stosowanie filtrów wiązało się ze spadkiem poziomu witaminy D o 4 ng/mL.
• W największym badaniu (5 920 uczestników z USA) stosowanie filtrów nie miało związku z poziomem witaminy D ani z niedoborem witaminy D.

Poziom witaminy D i jej naturalna synteza - szerszy kontekst

Aby lepiej zrozumieć wyniki tej metaanalizy, warto znać szerszy kontekst:

Światło słoneczne, a konkretnie promieniowanie UVB, to „obosieczny miecz”: z jednej strony to główny czynnik środowiskowy powodujący raka skóry, fotostarzenie i oparzenia słoneczne, ale jednocześnie stymuluje syntezę witaminy D w skórze. Jak żyć? Należy oczywiście używać kremów z filtrem i nie unikać słońca. Kremy z filtrem nie blokują całkowitej syntezy witaminy D.

Warto znać zalecenia dla populacji Polski, które podpowiadają, jak zadbać o naturalną syntezę witaminy D:

szacuje się, że w warunkach polskich odkrycie co najmniej 18 % powierzchni ciała (przedramiona i podudzia) w słoneczny dzień,  bez stosowania kremów z filtrem ochronnym, przez 15-30 minut, w godz. 10-15 powoduje u większości osób wystarczającą syntezę witaminy D.

Zaraz, zaraz… jednak bez kremów z filtrem? Przed chwilą wyszła przecież metaanaliza, która sugeruje, że albo synteza jest nieznacznie pogorszona, albo kremy z filtrem nie działają… Z czego to wynika? To bardzo dobre pytanie – i faktycznie wydaje się sprzeczne na pierwszy rzut oka. Spróbuję to uporządkować w dalszej części artykułu.

Oficjalne zalecenia vs wyniki badań naukowych

Skąd wzięło się zalecenie, aby wystawiać skórę na słońce „bez kremu”?

Oficjalne polskie rekomendacje (np. Instytut Żywności i Żywienia, Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne) podają taki zapis, bo starsze badania eksperymentalne (Matusoka et al. 1987, 1990) pokazują, że filtry UV mogą zmniejszać produkcję witaminy D w skórze. Aby nie ryzykować, że osoby smarujące się zawsze i wszędzie nie wytworzą jej w ogóle, przyjęto w zaleceniach prosty i bezpieczny scenariusz: krótka ekspozycja bez ochrony to pewna synteza witaminy D.

Co mówią nowsze dane?

Systematyczne przeglądy badań (np. cytowane w tekście powyżej) wskazują, że w realnym życiu stosowanie kremów przeciwsłonecznych nie powoduje masowego niedoboru witaminy D, bo ludzie i tak często nakładają zbyt cienką warstwę, nie powtarzają aplikacji, a część promieniowania UV dociera do skóry. Problemem numer jeden w Polsce nie jest nadmierne używanie filtrów, tylko zbyt mała ekspozycja na słońce w miesiącach jesienno-zimowych.

Dlaczego więc zalecenia nie są zaktualizowane?

Z ostrożności. Lepiej „dać margines bezpieczeństwa” i wskazać, że jeśli chcemy mieć pewność syntezy witaminy D, najlepiej przez chwilę wystawić się na słońce bez kremu z filtrem. Ponadto ważna jest prostota przekazu: łatwiej powiedzieć „15-30 minut bez filtra” niż tłumaczyć różnice między SPF 15 a SPF 50, grubością warstwy czy rodzajem filtra. Co ciekawe, brakuje jeszcze badań z filtrami bardzo wysokimi (SPF 50+), które obecnie są powszechne – stąd naukowcy wolą nie ryzykować pochopnego zalecenia.

Co z bezpieczeństwem skóry?

Zalecane 15-30 minut ekspozycji to stosunkowo mała dawka UV, która u większości osób w Polsce nie prowadzi do oparzeń ani istotnych uszkodzeń skóry. W praktyce oznacza to kompromis: krótka ekspozycja → witamina D; dłuższe przebywanie na słońcu → koniecznie z filtrem.

Niedobór witaminy D na świecie

Od lat światowe publikacje naukowe konsekwentnie wskazują na powszechne niedobory witaminy D, występujące nawet w regionach dobrze nasłonecznionych i obejmujące 80-90% populacji. Choć problem ten zauważano już w latach 80. XX wieku, to obecnie jego nasilenie wiąże się ze zmianą stylu życia — większą ilością czasu spędzanego w pomieszczeniach, unikaniem ekspozycji na słońce, stosowaniem filtrów przeciwsłonecznych oraz rosnącym zanieczyszczeniem środowiska.

Kilka statystyk światowych o niedoborach witaminy D:

• 24% dorosłych Amerykanów ma stężenie poniżej 50 nmol/L (Amerin, 2020);
• 60% dorosłych Brytyjczyków ma stężenie 50 nmol/L (Ismail, 2023);
• 50-94% dorosłych Indyjczyków ma niedobór witaminy D, w zależności od regionu i grupy wiekowej.

Co ciekawe, nawet kojarząca się ze słońcem Australia nie jest wolna od niedoborów. W nowszych publikacjach naukowych czytamy, że:

• 1 na 4 dorosłych Australijczyków ma niedobór witaminy D (Dunlop, 2023);
• średnie spożycie witaminy D z diety jest bardzo niskie i wynosi 1,84-3,25 µg/dzień (dla różnych grup wiekowych) – co jest poniżej zalecanych wartości (Neo, 2025);
• wśród dorosłych Aborygenów niedobór witaminy D wynosi ok. 27%, a wśród tych żyjących w bardzo odległych wspólnotach 39% (Neo, 2025).

W Polsce 80-90% osób może mieć niedobór witaminy D. Od października do marca kąt padania słońca jest zbyt niski, przez co praktycznie nie zachodzi synteza witaminy D w skórze, nawet w słoneczny dzień.

Jaki poziom witaminy D jest zalecany?

• Polscy eksperci uważają, że optymalne stężenie 25(OH)D mieści się w przedziale ≥ 30–50 ng/ml.
• Stężenie > 20-30 ng/ml określają jako suboptymalne,
• stężenie ≤ 20 ng/ml jako deficyt.

Ostatnio pojawiają się jednak publikacje, w których sugeruje się, że w celu profilaktyki chorób wskazane jest utrzymywanie stężenia w zakresie 40-80 ng/ml.

Ilość witaminy D, jaka powinna być dostarczana do organizmu, aby zapewnić stężenie optymalne, zależy od:

• karnacji skóry,
• masy ciała,
• wieku,
• występujących chorób,
• zażywanych leków,
• uwarunkowań genetycznych.

Jak zadbać o poziom witaminy D na co dzień?

1. Wystawiaj się na słońce wedle możliwości, ale unikaj oparzeń słonecznych – stosuj ochronę UV przy dłuższej ekspozycji.
2. Jedz produkty zawierające witaminę D (np. tłuste ryby morskie, jaja, wątróbka, produkty wzbogacane).
3. Kup suplementy z witaminą D, dopasowując dawkę pod indywidualne zapotrzebowanie i wyniki badań krwi.

Masz pytania o witaminę D? Napisz komentarz, a eksperci Aura Herbals z chęcią Ci odpowiedzą.