Maitake: adaptogenny grzyb – jakie ma właściwości i zastosowanie?

Grzyb maitake (żagwica listkowata) – czym jest?

Grzyb maitake (Grifola frondosa) to przedstawiciel rodziny żagwiowatych. W Polsce, choć występuje rzadko i jest objęty ochroną częściową, funkcjonuje pod kilkoma nazwami: żagwica listkowata, żagiew gałęzista czy też ludowo – huba siedź.

W naturze maitake rośnie u podstawy drzew liściastych, najczęściej dębów, klonów i wiązów, preferując wilgotne i zacienione lasy strefy umiarkowanej (Azja, Europa, Ameryka Północna). Jego wygląd jest charakterystyczny – składa się z wspólnego pnia, z którego wyrastają liczne, nakładające się na siebie owocniki. Są to płaskie, cienkie kapelusze o łopatkowatym kształcie, promieniście pomarszczone, a ich brzegi kapeluszy nierówne i faliste nadają grzybowi wygląd… nastroszonej kury (stąd angielska nazwa “hen-of-the-woods”).

Ich barwa jest zmienna – od szarobrązowej do żółtooliwkowej barwie, co często zależy od warunków środowiskowych i dostępu światła słonecznego. Owocniki mogą osiągać imponujące rozmiary, nierzadko przekraczając 30-40 cm średnicy i ważąc kilka kilogramów.

Bioaktywne składniki w maitake i ich wpływ na ludzki organizm

Grzyb maitake jest niskokaloryczny (31 kcal) i zawiera 90 g wody i 2,7 g błonnika w 100 g suchej masy. Jednak to nie makroskładniki decydują o jego unikalności, ale specyficzne związki bioaktywne, które korzystnie wpływają na ludzki organizm i mają właściwości lecznicze w medycynie chińskiej.

Najważniejszymi składnikami maitake są polisacharydy, a w szczególności beta-glukany. W maitake występują one w unikalnej konfiguracji, która jest rzadko spotykana u innych grzybów. Oprócz tego grzyb maitake zawiera niewielkie ilości witamin z grupy B, witaminę C oraz składniki mineralne takie jak potas, magnez i wapń. Zarówno owocniki, jak i grzybnia są wykorzystywane do produkcji ekstraktów leczniczych.

Maitake – zastosowanie w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej (TCM) maitake, znany jako Hui-shu-hua („szary kwiat drzewny”), stosowany jest od tysiącleci. Z perspektywy energetycznej, grzyb ten ma naturę neutralną i słodki smak, co sprawia, że jest łagodny i bezpieczny dla większości ludzi.

Główne funkcje w grzyba maitake w medycynie chińskiej to:

• wspieranie Qi śledziony – wpływa na zwiększenie witalności i energię życiową;
• tonizowanie nerek – w TCM nerki to magazyn energii życiowej, a maitake wspiera je, co przekłada się na witalność;
• usuwanie wilgoci – pomaga w obrzękach i problemach z funkcjonowaniem układu moczowego (działa diuretycznie);
  działa przeciwzapalnie;
• uspokajanie ducha (Shen) – pomaga w stanach niepokoju;

Chińscy lekarze cenią go szczególnie za właściwości adaptogenne – czyli zdolność do przywracania równowagi organizmu (homeostazy) i zwiększania odporności na stres fizyczny oraz psychiczny.

Maitake – właściwości

Maitake, czyli żagwica listkowata, ma liczne właściwości prozdrowotne, takie jak wspieranie funkcjonowania układu odpornościowego, regulacja poziomu cukru i ciśnienia krwi, a także potencjalne przeciwnowotworowe działanie.

Jednak musimy mieć na uwadze, że choć maitake ma ogromny prozdrowotny potencjał, wiele mechanizmów jego działania znamy głównie z badań in vitro. Ten adaptogen zajume ważne miejsce w medycynie wschodniej, ale ta znacznie różni się od europejskiej.

Wzmacnia układ odpornościowy

Badania wskazują, że frakcja D i MD stymulują układ odpornościowy poprzez aktywację makrofagów, komórek NK (ang. Natural Killer) oraz limfocytów T. Komórki te są pierwszą linią obrony organizmu przed patogenami i nowotworami.

Wspiera gospodarkę cukrowo-insulinową i metabolizm

Maitake to sprzymierzeniec w walce z zespołem metabolicznym. Polisacharydy (szczególnie frakcja X) oraz alfa-glukany korzystnie wpływają na gospodarkę węglowodanową. Badania na modelach zwierzęcych pokazują, że maitake może poprawiać wrażliwość komórek na insulinę poprzez wpływ na receptory insulinowe. Mechanizm ten obejmuje również hamowanie enzymu alfa-glukozydazy, co przekłada się na zmniejszone wchłanianie cukrów w jelitach.

Wspiera zdrowie serca i utrzymanie prawidłowej masy ciała

Dla pacjentów z nadciśnieniem i problemami lipidowymi, maitake może być cennym elementem diety. Grzyb ten pomaga w obniżaniu poziomu cholesterolu całkowitego oraz trójglicerydów w surowicy krwi. W badaniach zauważono również wpływ na redukcję ciśnienia skurczowego krwi. Badania sugerują, że maitake może przeciwdziałać otyłości poprzez zmniejszenie odkładania tkanki tłuszczowej i wpływ na metabolizm lipidów w wątrobie.

Karmi mikrobiotę jelitową

Warto podkreślić rolę maitake jako prebiotyku. Jego niestrawne włókna są pożywką dla tzw. dobrych bakterii jelitowych, stymulując ich wzrost i aktywność. W badaniach na zwierzętach spożywanie maitake zwiększało populację pożytecznych bakterii (np. Bacteroides, Lactobacillus), co przekłada się na lepszą odporność i zdrowie.

Wykazuje potencjalne działanie przeciwnowotworowe

Regularne spożywanie ekstraktów z maitake może hamować wzrost guzów i zapobiegać przerzutom. Badania in vitro sugerują skuteczność m.in. w przypadku raka piersi, wątroby i płuc. Mechanizm polega m.in. na indukowaniu apoptozy (programowanej śmierci) komórek rakowych. Z badań przeprowadzonych wśród ludzi wiemy, że maitake może łagodzić skutki uboczne konwencjonalnych terapii onkologicznych takich jak utrata apetytu, wymioty czy wypadanie włosów, jednocześnie potencjalnie zwiększając ich skuteczność.

Wiele jednak badań dotyczących maitake jest dziś nieaktualnych, dlatego nie można na ich podstawie sugerować, że spożywanie go “leczy raka”. Potrzebne są kolejne, dobrze zaprojektowane badania z udziałem pacjentów onkologicznych, aby ocenić i być może odpowiedzieć w przyszłości na pytanie, czy maitake może realnie wspierać leczenie chorób nowotworowych. Obecnie nie znamy odpowiedzi na to pytanie.

Jak stosować maitake?

Maitake to grzyby lecznicze w medycynie chińskiej, które można przyjmować na dwa sposoby: kulinarnie lub w formie suplementacji.

• W kuchni: Świeże lub suszone owocniki mają wyśmienity, orzechowy smak i mięsistą teksturę. Świetnie sprawdzają się w zupach, risotto czy jajecznicy. Co ważne, obróbka termiczna (temperatura) pomaga rozbić twarde ściany komórkowe grzyba (chitynę), co zwiększa przyswajalność składników odżywczych.
• Suplementacja: Jeśli zależy nam na efektach terapeutycznych, często sięgamy po ekstrakt (standaryzowany na zawartość polisacharydów lub frakcji D). Jest to forma bardziej skoncentrowana niż sam proszek z grzyba.

Stosowanie żagwicy listkowatej warto dopasować do preferencji – ważne by wybrać formę, która będzie sprzyjała systematyczności.

Dawkowanie maitake

W profilaktyce zaleca się regularne spożywanie grzyba w diecie lub suplementację zgodną z zaleceniami producenta, która wynosi zazwyczaj od 500 mg do 2000 mg ekstraktu dziennie.

Określenie dawkowania maitake jest obecnie trudne, ponieważ badania kliniczne wykazały optymalne wyniki przy różnych dawkach. W jednym z badań klinicznych odnotowano, że najbardziej znaczące wyniki uzyskano przy średniej dawce wynoszącej 5–7 mg/kg dziennie. Efekty uboczne zaobserwowano tylko u dwóch uczestników, jednego przyjmującego niską dawkę 1 mg/kg dziennie, a drugiego przyjmującego wyższą dawkę 10 mg/kg dziennie.

Przeciwwskazania

Mimo że maitake jest produktem naturalnym, istnieją sytuacje, w których należy zachować ostrożność.

• Choroby autoimmunologiczne: Ze względu na silne stymulowanie układu odpornościowego, osoby cierpiące choroby o podłożu autoimmunologicznym (np. toczeń, RZS, Hashimoto, stwardnienie rozsiane) powinny skonsultować się z lekarzem.
• Operacje i zaburzenia krzepnięcia: Maitake może mieć lekkie działanie rozrzedzające krew. Należy go odstawić na 2 tygodnie przed planowanymi zabiegami.
• Ciąża i karmienie piersią: Ze względu na brak wystarczających badań klinicznych, zazwyczaj odradza się stosowanie silnych ekstraktów w tym okresie.
• Cukrzyca: Osoby przyjmujące leki hipoglikemizujące powinny monitorować poziom cukru, gdyż grzyb maitake może nasilić ich działanie (ryzyko hipoglikemii).

Skutki uboczne

Grzyb maitake jest uznawany za bezpieczny i rzadko wywołuje dolegliwości. Jeśli jednak wystąpią, są to zazwyczaj łagodne problemy żołądkowo-jelitowe (wzdęcia, luźne stolce) wynikające z wysokiej zawartości błonnika, które mijają po adaptacji organizmu. Alergia na maitake zdarza się sporadycznie, ale jest możliwa – jak w przypadku każdego pokarmu.