Soplówka jeżowata: właściwości, działanie i zastosowanie

Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus) – co to za grzyb?

Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus), nazywana także Lion’s mane lub lwią grzywą, to wyjątkowy grzyb adaptogenny z rzędu Russulales. Grzyb ten nie tworzy typowego kapelusza z blaszkami (jak inne znane grzyby leśne w Polsce), a zamiast tego składa się ze zbitych, zwisających “kolców”, które nadają mu charakterystyczny wygląd – stąd jedna z jego nazw.

Właściwości zdrowotne soplówki jeżowatej i jej bioaktywne składniki czynią ją nie tylko cennym dodatkiem kulinarnym różnych potraw o delikatnym smaku, ale także składnikiem badanym w kontekście poprawy funkcjonowania układu nerwowego i działania przeciwzapalnego.

Soplówka jeżowata występuje głównie w lasach liściastych, zwykle na pniach drzew liściastych (np. dąb, buk, brzoza). Grzyb ten występuje głównie w rejonach półkuli północnej – Azji, Ameryce Północnej, Europie i jest odnotowywany również w Polsce, jednak w naturalnych warunkach bywa bardzo rzadki.

Ze względu na rosnące zainteresowanie jej właściwościami zdrowotnymi, soplówka jeżowata jest coraz częściej hodowana poza warunkami naturalnymi. Hodowla grzyba jest możliwa na drewnie lub specjalnych podłożach. Należy zachować ostrożność i przestrzegać warunków wilgotności i higieny, by uniknąć zakażeń. Możliwy jest też zakup online już wyhodowanych grzybów w sklepach specjalizujących się w ich uprawie. Jest także dostępna jako suplement diety w kroplach, proszku lub kapsułkach.

Jakie składniki odżywcze i cenne związki zawiera soplówka jeżowata?

Soplówka jeżowata to jadalny grzyb o bardzo ciekawym profilu składników odżywczych i związków aktywnych biologicznie. Badania wskazują, że poza typowymi mikro- i makro składnikami (białko, tłuszcze, błonnik, węglowodany, witaminy, składniki mineralne) zawiera także wiele związków rzadziej spotykanych, które opisuję w tabeli poniżej.

Warto jednak zaznaczyć, że część prac naukowców była prowadzona metodą in vitro, więc wciąż potrzebne są dalsze badania nad właściwościami Lion’s Mane, jednak nie podlega większej wątpliwości, że ten adaptogen może stanowić ciekawy komponent zbilansowanej diety i stylu życia.

Tradycyjna medycyna a współczesne badania naukowe o Lion's mane

W zielarstwie czy tradycyjnej medycynie chińskiej (TCM), soplówka jeżowata była używana jako jadalny grzyb o właściwościach tonizujących. Stosowano ją jako naturalny sposób, aby wspierać funkcjonowanie układu pokarmowego, układu nerwowego, ale też ogólną witalność.

Współczesne badania naukowe (ang. evidence-based medicine, EBM) coraz częściej potwierdzają to tradycyjne zastosowanie i wierzenia. Wykazano, że ekstrakty płynne soplówki jeżowatej zawierają związki o działaniu neuroprotekcyjnym, przeciwzapalnym i wspierającym układ odpornościowy. To daje pole do zastosowania w przypadku chorób neurodegeneracyjnych czy poprawy funkcji poznawczych również w starszym wieku.

Z jednej strony znana jest długa tradycja stosowania soplówki w medycynie naturalnej i zielarstwie, a z drugiej dynamicznie rozwijające się badania naukowe potwierdzające jej wiele właściwości zdrowotnych.

Połączenie to sprawia, że soplówka jeżowata zyskuje coraz większą popularność i jest częstym składnikiem suplementów diety – jako monoskładnik lub w mieszance z innymi adaptogenami.

Działanie i właściwości: soplówka jeżowata

Soplówka jeżowata (Lion’s Mane) ma wiele właściwości prozdrowotnych: wspiera pamięć, koncentrację i nastrój, a także ma zdolność regeneracji komórek nerwowych. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające i immunomodulujące, ma także potencjalne działanie w chorobach neurodegeneracyjnych i nowotworowych.

Wpływa na układ nerwowy

Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus), przyciąga uwagę wielu osób ze względu na możliwości poprawy funkcjonowanie układu nerwowego, skupienia czy funkcji poznawczych.

W randomizowanym badaniu 31 ochotników w wieku >50 r.ż. przyjmowało 2,4 g grzyba przez 12 tygodni. Po tym czasie wykazano poprawę w teście MMSE (ang. Mini–Mental State Examination). Przegląd ten podkreśla jednak, że brakuje większych i dłuższych badaniach z udziałem ludzi (jest dostępnych za to sporo badaniach na komórkach lub zwierzętach), aby uznać wyniki za jednoznaczne. Badania różnią się też w kontekście formuły suplementu (owocnik, grzybnia, ekstrakt).

Wpływ soplówki jeżowatej jest też badany w kontekście choroby Alzheimera i poprawy zaburzeń poznawczych.

Wspomaga układ odpornościowy

Badania przedkliniczne wykazują, że polisacharydy z soplówki jeżowatej mają zdolność do modulowania układu odpornościowego. Na ten temat badania u ludzi są dość ograniczone, jednak istnieją doniesienia, że suplementacja soplówki może sprzyjać poprawie odpowiedzi immunologicznej oraz wspierać naturalne mechanizmy obronne organizmu jako środek wzmacniający organizm.

Lion’s mane może być cennym dodatkiem w sposobach na wspieranie odporności, chociaż należy zachować ostrożność zwłaszcza przy stosowaniu leków immunosupresyjnych (np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów – RZS) czy w poważnych chorobach przewlekłych.

Wykazuje działanie przeciwzapalne

Jednym z ciekawych aspektów działania soplówki jeżowatej jest jej potencjał w zmniejszaniu stanu zapalnego. Dzieje się to na drodze zmniejszania cytokin zapalnych czy zwiększania aktywności antyoksydacyjnej.

W badaniu (Vigna et al., 2019) na 77 osobach z nadwagą lub otyłością, które cierpiały jednocześnie na zaburzenia nastroju lub snu, suplementacja soplówki jeżowatej przez 8 tygodni poprawiła jakość snu i nastrój, co autorzy często wiązali z działanie przeciwzapalnym i modulacją BDNF (ang. brain-derived neurotrophic factor).

Potencjalne działanie przeciwnowotworowe

Badania laboratoryjne (na komórkach) pokazują, że soplówka jeżowata wykazuje działanie przeciwnowotworowe m.in. poprzez indukcję apoptozy (śmierci) w komórkach nowotworowych np. poprzez modulowanie szklaku NF-kB.

Możliwości zastosowania soplówki w tym obszarze są ciekawe, lecz należy podkreślić, że brak jest wystarczających badań klinicznych u ludzi w tym zakresie. Soplówka jeżowata nie może być stosowana jako zamiennik terapii i zawsze należy omówić takie postępowanie z lekarzem prowadzącym.

Soplówka jeżowata – opinia dietetyka

Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że regularne stosowanie soplówki jeżowatej w formie płynnego, standaryzowanego ekstraktu przez 12 tygodni przyniosło mi subtelne korzyści w zakresie większej koncentracji przy pracy wymagającej pełnego skupienia.

W moim przypadku nie był to efekt “magiczny”, gdyż od wielu lat buduję niezbędną podstawę w zakresie odżywiania, aktywności, snu i regeneracji, a suplement diety traktuję jako uzupełnienie. Mam jednak pacjentów intensywnie pracujących umysłowo i często narażonych na stres, którzy zgłaszają dużą poprawę i komfort w funkcjonowaniu.

Jak stosować soplówkę jeżowatą?

Soplówkę jeżowatą stosuje się w dawce 0,5-3 g dziennie w pierwszej połowie dnia, z posiłkiem, przez 8-12 tygodni.

Najlepsze preparaty z soplówką jeżowatą, to te, które są standaryzowane na zawartość polisacharydów, erinacyn czy hericenonów. Dobrze, jeśli producent podaje dodatkowo pochodzenie grzybów oraz metodę ekstrakcji (np. wodna czy alkoholowa).]

Soplówkę zaleca się przyjmować rano lub w pierwszej połowie dnia. Można przyjmować ją w okolicy posiłku z napojem lub jedzeniem w zależności od formy suplementu diety – proszek, kapsułki, płynny ekstrakt. Najczęściej stosowane dawki, to od 500 mg do nawet 3 g przez 8-12 tygodni.

Należy pamiętać, że choć soplówka, to grzyb jadalny i w formie naturalnej jest delikatna o cenionych walorach smakowych przypominająca nieco smak owoców morza (np. mięso kraba), to w formie suplementu diety działa znacznie silniej, dlatego rekomendowane są przerwy i ostrożność z przyjmowanymi lekami.

Przeciwwskazania do stosowania

Chociaż dostępne przeglądy i badania z udziałem ludzi wskazują, że spożywanie soplówki jeżowatej jest bezpieczne i dobrze tolerowane, to istnieją grupy osób, które powinny być szczególnie ostrożne.

1. Kobiety w ciąży i karmiące piersią – brakuje badań klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania.
2. Alergia na grzyby – osoby z alergią lub nadwrażliwością na grzyby powinny unikać stosowania soplówki jeżowatej.
3. Dzieci i osoby z przewlekłymi chorobami (niewydolność wątroby czy nerek) – brakuje badań, a decyzja powinna być zawsze podjęta razem z lekarzem lub specjalistą.
4. Choroby autoimmunologiczne – szczególnie wśród osób przyjmujących leki immunosupresyjne, decyzja powinna być zawsze omówiona z lekarzem.
5. Osoby na stałe przyjmujące leki przeciwcukrzycowe czy przeciwzakrzepowe – Lion’s mane może wchodzić w interakcję między niektórymi lekami.

Skutki uboczne

W bazie danych (NBCI) lwia grzywa jest określana jako potencjalnie bezpieczna przy stosowaniu doustnym w badaniach krótko i średnioterminowych (najcześciej do 12 tygodni). Przy długoterminowym stosowaniu jako suplementu diety należy być jednak świadomym możliwych działań niepożądanych. U ludzi wykazywano nieliczne i z reguły łagodne dolegliwości po zastosowaniu soplówki jak np. dyskomfort żołądkowo-jelitowy, nudności, biegunka czy bóle brzucha. Objawy te występowały u mniej niż 10% uczestników.

Praktyczne wskazówki na koniec to: rozpocznij od niższej dawki w okresie do 12 tygodni, obserwuj własną reakcję i efekty oraz zachowaj ostrożność przy opisanych wcześniej grupach ryzyka.