Grzyby reishi – właściwości i zastosowanie

Grzybek reishi – co to za roślina?

Grzybek Reishi to adaptogen, znany naukowo jako Ganoderma lucidum, a w Polsce również jako lakownica żółtawa. W Chinach znany jako Lingzhi, co tłumaczy się dosłownie jako „grzyb nieśmiertelności” lub „grzyb duchowej mocy”. Japońska nazwa Reishi to Mannetake, co oznacza „grzyby 10 000 lat”, natomiast koreańska – Yeongji, co oznacza „boski grzyb”. Te tłumaczenia już mocno sugerują, jakie znaczenie ma ten adaptogen w medycynie wschodu i dlaczego cieszy się estymą od ponad 2000 lat.

Reishi używano jako eliksir długowieczności, a cesarze stosowali go w celu wzmocnienia zdrowia i przedłużenia życia. Tego magicznego grzyba chciał mieć każdy cesarz na swoim dworze, a artyści tworzyli na jego temat poematy.

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej (TCM) uważany jest za jeden z najcenniejszych środków wspierających długowieczność, witalność i wewnętrzny spokój. Jego obecność w starożytnych tekstach i sztuce świadczy o głębokim szacunku, jakim go darzono.

Adaptogeny, takie jak Reishi, pomagają normalizować reakcję na stres, zmniejszając jego negatywny wpływ na organizm, co przekłada się na lepszą odporność, stabilność emocjonalną oraz zwiększoną wytrzymałość organizmu.

Właściwości grzybków Reishi

Według medycyny wschodniej grzybek Reishi posiada właściwości antyoksydacyjne, tonizujące, przeciwzapalne i może redukować negatywne skutki stresu i niekorzystnych warunków zewnętrznych na organizm. Stosowanie Reishi może pozytywnie wpływać na układ immunologiczny, zmniejszać zmęczenie i poprawiać zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Konkretne zastosowanie Reishi w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej i przypisywane mu korzyści zdrowotne obejmują m.in. kontrolę poziomu glukozy we krwi, leczenie cukrzycy i chorób serca, modulację układu odpornościowego, ochronę wątroby, działanie przeciwbakteryjne, czy dodawanie witalności. Różne przekonania dotyczące korzyści zdrowotnych Reishi opierają się w dużej mierze na niepotwierdzonych dowodach, tradycyjnym stosowaniu i obyczajach kulturowych.

Wiele przypisywanych mu właściwości ma obecnie dość słabe odzwierciedlenie w badaniach klinicznych. Zdecydowana większość badań, która wykazała kilka ciekawych właściwości grzybów Reishi została przeprowadzona na zwierzętach lub metodą in vitro. Jednak ostatnie doniesienia dostarczają naukowego wsparcia dla niektórych starożytnych twierdzeń o korzyściach zdrowotnych Reishi.

Przyjrzyjmy się bliżej tej roślinie i co na temat Reishi mówią współczesne badania naukowe.

Grzyby Reishi zawierają witaminy i inne cenne składniki aktywne

Pełny profil biochemiczny Reishi jest złożony i to właśnie synergiczne działanie wielu komponentów może odpowiadać za jego wszechstronne właściwości prozdrowotne.

• Witaminy: Witaminy z grupy B, takie jak ryboflawina (B2), niacyna (B3) czy kwas pantotenowy (B5), które odgrywają kluczową rolę w metabolizmie energetycznym i funkcjonowaniu układu nerwowego; ergosterol (prowitaminę D2) – pod wpływem promieniowania UV ergosterol może przekształcić się w witaminę D2, ważną dla zdrowia kości i funkcji odpornościowych.
• Składniki mineralne: Reishi jest także źródłem potasu, ważnego dla gospodarki wodno-elektrolitowej i ciśnienia krwi); fosfor – budulec kości i zębów, składnik DNA/RNA); a także mikroelementów takich jak selen – silny antyoksydant, ważny dla tarczycy i odporności; cynk – kluczowy dla odporności, gojenia ran, funkcji enzymów oraz miedź, żelazo i german.
• Aminokwasy: Grzyby te dostarczają również aminokwasów, w tym niezbędnych (egzogennych), których organizm sam nie potrafi syntetyzować. W Reishi zidentyfikowano specyficzne bioaktywne białka, jak na przykład Ling Zhi-8 (LZ-8), które wykazuje działanie immunomodulujące i przeciwalergiczne.
• Nukleotydy i nukleozydy: W składzie Reishi znajdziemy również nukleotydy (jak adenozyna) i ich prekursory. Adenozyna jest związkiem o szerokim działaniu biologicznym, bierze udział m.in. w regulacji snu, pracy serca i przepływu krwi, a także może wykazywać działanie uspokajające i rozluźniające mięśnie.
• Inne związki: sterole (poza ergosterolem), związki fenolowe (o działaniu antyoksydacyjnym) oraz enzymy, w tym dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), która jest jednym z kluczowych enzymów antyoksydacyjnych naszego organizmu; związki polisacharydowe, np. alfa- i beta glukany, kumaryna i alkaloidy i komponenty steroidowe, np. kwas ganoderowy.

Ta złożona mozaika składników aktywnych podkreśla, dlaczego Reishi jest tak bardzo cenione szczególnie w medycynie wschodniej. To nie pojedyncza substancja, ale cała ich orkiestra grająca wspólnie dla wsparcia równowagi i zdrowia organizmu. Dlatego też często podkreśla się wartość stosowania ekstraktów (szczególnie podwójnych), które pozwalają na pozyskanie szerszego spektrum tych cennych związków niż w przypadku stosowania tylko sproszkowanego, nieprzetworzonego grzyba.

Właściwości przeciwzapalne

Przewlekły stan zapalny jest podłożem wielu chorób cywilizacyjnych. Grzyby Reishi zawierają triterpeny, w tym kwasy ganoderowe, które wykazują silne działanie przeciwzapalne. Badania sugerują, że mogą one modulować różne ścieżki sygnałowe związane z zapaleniem w organizmie, na przykład poprzez hamowanie produkcji prozapalnych cytokin i enzymów, takich jak cyklooksygenaza (COX-2).

Dzięki temu Reishi może przyczyniać się do łagodzenia stanów zapalnych, co ma potencjalne znaczenie w kontekście chorób stawów, chorób sercowo-naczyniowych czy metabolicznych. Te właściwości przeciwzapalne czynią Reishi cennym elementem profilaktyki zdrowotnej medycyny wschodu.

Właściwości adaptogenne

Jako klasyczny adaptogen, Reishi pomaga organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem, zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Mechanizm ten wiąże się m.in. z modulacją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), która jest centralnym systemem odpowiedzi na stres. Reishi pomaga normalizować poziom kortyzolu (hormonu stresu), zapobiegając jego nadmiernemu wydzielaniu w sytuacjach stresowych oraz wspierając organizm w powrocie do równowagi po ustąpieniu stresora.

Użytkownicy często zgłaszają działanie uspokajające, zmniejszenie uczucia niepokoju i poprawę ogólnego samopoczucia przy regularnym spożywaniu grzybów Reishi. Te adaptogenne właściwości mogą również przyczyniać się do poprawy jakości snu i zmniejszenia zmęczenia.

Wspomaganie układu odpornościowego

Jedną z najbardziej znanych właściwości grzybów Reishi jest ich potencjalny wpływ na układ odpornościowy. Wpływają na to duże ilości polisacharydów, głównie beta-glukany. Działają one jako immunomodulatory – nie stymulują odporności w agresywny sposób, lecz pomagają jej działać bardziej efektywnie i adekwatnie.

Beta-glukany mogą aktywować kluczowe komórki odpornościowe, takie jak makrofagi, limfocyty (w tym komórki NK – Natural Killers) oraz, jak sugerują niektóre badania, zwiększać ilość limfocytów T oraz komórki dendrytyczne. Wspierają one naturalną zdolność organizmu do obrony przed patogenami (wirusami, bakteriami) oraz do nadzoru immunologicznego, czyli eliminacji nieprawidłowych komórek. Wzmacnianie układu odpornościowego przez Reishi jest kluczowe dla utrzymania zdrowia.

Działanie antyoksydacyjne

Grzyby Reishi są bogatym źródłem antyoksydantów, w tym wspomnianych triterpenów, polisacharydów, a także fenoli i innych związków. Antyoksydanty neutralizują wolne rodniki – reaktywne cząsteczki, które powstają w wyniku normalnych procesów metabolicznych oraz pod wpływem czynników zewnętrznych (zanieczyszczenia, promieniowanie UV, stres).

Nadmiar wolnych rodników prowadzi do stresu oksydacyjnego, który uszkadza komórki, białka i DNA, przyczyniając się do rozwoju wielu chorób oraz przyspieszając procesy starzenia. Silne właściwości antyoksydacyjne Reishi pomagają chronić komórki przed tymi uszkodzeniami, wspierając ogólną witalność i zdrowie.

Wspomaganie układu sercowo-naczyniowego

Badania sugerują, że Reishi mogą mieć korzystny wpływ na zdrowie serca i naczyń krwionośnych. Niektóre właściwości Reishi w tym zakresie obejmują potencjalne działanie:

• regulujące ciśnienie tętnicze – triterpeny mogą wpływać na mechanizmy regulujące ciśnienie krwi;
• poprawiające profil lipidowy – reishi może wpływać na regulację poziomu cholesterolu (obniżenie LDL, podniesienie HDL) i trójglicerydów; wpływ na obniżenie poziomu cholesterolu mogą mieć polisacharydy, które oddziałują na regulację metabolizmu cholesterolu i kwasu żółciowego.
• antyoksydacyjne i przeciwzapalne – ochrona naczyń krwionośnych przed uszkodzeniami oksydacyjnymi i stanami zapalnymi, które leżą u podstaw miażdżycy;
• przeciwzakrzepowe – niektóre składniki aktywne mogą wpływać na agregację płytek krwi.

Te właściwości sprawiają, że Reishi jest interesującym naturalnym środkiem wspierającym profilaktykę chorób układu sercowo-naczyniowego, zawsze jednak jako uzupełnienie zdrowego stylu życia i ewentualnej farmakoterapii zaleconej przez lekarza.

Zawsze jednak ważne jest dopasowanie suplementacji pod rzeczywiste potrzeby, doprecyzowanie dawkowania oraz całościowa ocena sytuacji, np. czy włączany produkt nie gryzie się z przyjmowanymi lekami – dodaje ekspertka Aura Herbals.

Jak stosować grzyby Reishi?

Grzyby Reishi należy stosować przez 8-12 tygodni, a porcję dzienną dopasować do potrzeb i oczekiwań. Następnie warto zrobić przerwę na 1-2 miesiące, ponieważ nie znamy skutków przewlekłego stosowania Reishi i nie mamy na ten temat danych klinicznych. Profilaktycznie, w celu wzmocnienia odporności organizmu można rozważyć stosowanie Reishi 1-2 miesiące dwa razy w roku, np. jesienią i zimą.

Dawkowanie Reishi

Dawkowanie Reishi wynosi zazwyczaj od 1,5 do 9 g sproszkowanego grzyba dziennie lub 200-1000 mg standaryzowanego ekstraktu. Dawka zależy od formy i zaleceń producenta na opakowaniu.
Zawsze zaczynaj od niższej dawki i obserwuj reakcję organizmu. Stosowanie Reishi najlepiej skonsultować ze specjalistą i upewnić się, że nam nie zaszkodzi i nie wejdzie w interakcję z innymi stosowanymi preparatami.

W jakiej formie kupić Reishi?

Sam owocnik grzyba Reishi jest twardy i zdrewniały, przez co spożywanie ich w surowej formie jest niemożliwe. Aby skorzystać z jego cennych właściwości, konieczne jest odpowiednie przetworzenie.

Najpopularniejsze formy Reishi dostępne na rynku to:

• Proszek: Zmielony, wysuszony owocnik grzyba. Wystarczy go wymieszać w szklance wody, może być także dodawany do koktajli, owsianki, kawy czy herbaty.
• Kapsułki lub tabletki: Wygodna forma kapsułek ułatwia precyzyjne dawkowanie. Zawierają zazwyczaj sproszkowany grzyb lub standaryzowany ekstrakt.
• Napoje funkcjonalne: kawy, herbaty i mieszanki adaptogenów.

Za najbardziej wartościowe uważa się ekstrakty podwójne (dual extracts), uzyskane przez ekstrakcję wodną (dla polisacharydów) i alkoholową (dla triterpenów), co zapewnia pełne spektrum składników aktywnych.

Skutki ubocze

Grzybek lakownicy żółtawej jest generalnie uważany za bezpieczny, jednak jak każda substancja aktywna, może wywoływać skutki uboczne (zazwyczaj łagodne):

• suchość w ustach, gardle,
• dolegliwości pokarmowe (nudności, bóle brzucha, biegunka),
• zawroty głowy,
• reakcje skórne (wysypka, swędzenie),
• w skrajnych przypadkach – uszkodzenia wątroby.

Ważne jest, aby pamiętać o możliwych skutkach ubocznych i obserwować swój organizm.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania do stosowania grzybków Reishi to:

• Ciąża i karmienie piersią – nieznane jest bezpieczeństwo stosowania u tej grupy kobiet.
• Zaburzenia krzepnięcia krwi – ponieważ adaptogen ten może działać przeciwzakrzepowo. Konieczna jest konsultacja lekarska przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych/przeciwpłytkowych.
• Planowane operacje – grzybki należy odstawić na 2 tygodnie przed operacją, gdyz istnieje ryzyko wystąpienia zaburzeń krzepnięcia krwi.
• Niskie ciśnienie krwi (hipotensja) – Reishi może obniżać ciśnienie. Należy zachować ostrożność przy lekach na nadciśnienie.
• Choroby autoimmunologiczne – wymagana konsultacja lekarska ze względu na działanie immunomodulujące. Dotyczy to również osób przyjmujących leki immunosupresyjne.
• Alergia na grzyby – możliwa reakcja krzyżowa.