Resweratrol – właściwości, działanie, na co pomaga?

Resweratrol – co to jest?

Resweratrol jest polifenolem o silnych właściwościach antyoksydacyjnych występującym w naturze, m.in. skórce i pestkach winogron, jagodach, orzeszkach ziemnych czy winie czerwonym. W środowisku naturalnym dominującą formą jest trans-resweratrol, który pod wpływem czynników takich jak: światło, wysoka temperatura czy wyższe pH jest przekształcany do mniej aktywnego izomeru.

Odkąd w 1997 r. wykazano jego potencjalne właściwości przeciwnowotworowe, rozpoczęły się intensywne badania nad jego aktywnością biologiczną. Na podstawie badań przeprowadzonych w ostatnich latach podkreśla się korzystną rolę resweratrolu w wielu kontekstach klinicznych.

Na co pomaga resweratrol?

Resweratrol pomaga obniżać ciśnienie krwi i poziom złego cholesterolu LDL, wspiera pracę mózgu, zwiększa insulinowrażliwość i jest silnym antyoksydantem, który chroni przed działaniem wolnych rodników.

Regularne stosowanie resweratrolu może potencjalnie wspierać kilka obszarów zdrowia:

• działanie antyoksydacyjnie,
• zmniejsza stan zapalny,
• wspiera profilaktykę cukrzycy typu 2,
• wspiera zdrowie układu trawiennego,
• wspiera pracę układu sercowo-naczyniowego,
• działanie neuroprotekcyjne,
• działanie przeciwnowotworowe,
• działanie przeciwzapalne,
• działanie anti-aging.

Wino a resweratrol

Czerwone wino jest najbardziej znanym źródłem tego polifenolu. Podczas produkcji czerwonego wina, pestki winogron i skórki fermentują w sokach winogronowych, które mają pozytywny wpływ na poziomy i dostępność resweratrolu. Ilość tego polifenolu różni się także od rodzaju winogron i wina, a także ich formy, np.:

• czerwone wino hiszpańskie – 1,92-12,59 mg/l,
• różowe wino hiszpańskie – 0,43-3,52 mg/l,
• sok z czerwonych winogron – 1,14-8,69 mg/l.

Ilość resweratrolu w winie jest przeceniana, gdyż średnia zawartość tego składnika w czerwonym winie to ok. 1,9 mg na litr. Dawka terapeutyczna resweratrolu waha się od 8,1 mg dziennie, więc aby mógł zadziałać skutecznie, trzeba by było wypić ok. 4 litrów wina. Zdecydowanie jego cenniejszym źródłem w diecie są owoce jagodowe. Z kolei w przypadku wyższego zapotrzebowania na ten antyoksydant można zrealizować je poprzez suplementację tego składnika z dobrej jakości produktów.

Prozdrowotne właściwości resweratrolu

Jak suplementacja resweratrolu może potencjalnie wesprzeć zdrowie?

Wsparcie układu sercowo-naczyniowego

Resweratrol wykazuje potencjał do wspierania układu krążenia. Ze względu na swoje właściwości przeciwutleniające, może być obiecującym suplementem obniżającym ciśnienie tętnicze. Ten efekt osiąga pomagając w produkcji większej ilości tlenku azotu, który powoduje rozluźnienie naczyń krwionośnych. Potencjalne korzyści wynikające z działania resweratrolu to jego zdolność do zapobiegania tworzeniu się skrzepów krwi oraz wspierania zdrowia wyściółki naczyń krwionośnych. Z badań na myszach wiemy, że resweratrol wydaje się wpływać obniżająco na poziom cholesterolu poprzez zmniejszenie działania enzymu kontrolującego produkcję lipidów.

Różne badania sprawdzały także wpływ tego polifenolu na wrażliwość insulinową u cukrzyków. Może on powstrzymywać pewien enzym przed przekształcaniem glukozy w sorbitol, alkohol cukrowy. Gdy u osób cierpiących na cukrzycę gromadzi się zbyt dużo sorbitolu, może to powodować stres oksydacyjny uszkadzający komórki. Potrzeba więcej badań, zanim będzie można sformułować konkretne zalecenia dotyczące dawki tego polifenolu, aby zmaksymalizować korzyści dla ciśnienia krwi czy profilaktyki.

Działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne

Resweratrol jest silnym przeciwutleniaczem – jego aktywność jest związana z obecnością trzech grup hydroksylowych w jego strukturze, dzięki którym może zmniejszać pulę reaktywnych form tlenu i łagodzić stres oksydacyjny. Stres oksydacyjny jest definiowany jako zaburzenie między ilością antyoksydantów (jest ich za mało), a utleniaczy (które są w przewadze), co prowadzi m.in. do destrukcji struktur komórkowych oraz nasilania stanu zapalnego. Wiele badań eksperymentalnych i na zwierzętach wykazało, że resweratrol może zmniejszać stres oksydacyjny i stan zapalny będący podłożem wielu współczesnych chorób przewlekłych.

W badaniu z udziałem 48 osób z cukrzycą typu 2 wykazano, że suplementacja resweratrolem w porcji 800 mg dziennie przez 2 miesiące versus grupa placebo miała korzystny wpływ na szlaki sygnałowe związane ze stanem zapalnym (m.in. szlak Nrf2), a także zwiększał pojemność antyoksydacyjną, co wskazuje na potencjał resweratrolu w zaburzeniach i chorobach o podłożu zapalnym.

Wsparcie aktywności fizycznej i tkanki mięśniowej

Ocenie badawczej poddano także wpływ resweratrolu na gęstość mitochondriów (piece energetyczne komórki), odporność mięśni na zmęczenie, a także funkcję układu sercowo-naczyniowego. Do badania zakwalifikowano zdrowe, starsze osoby, którym podawano resweratrolu (500 mg dziennie) lub placebo przez 12 tygodni. Była to interwencja dołączona do ćwiczeń fizycznych. Okazało się, że dołączenie resweratrolu do aktywności fizycznej wpłynęło na zwiększoną gęstość mitochondriów, a także wzrost odporności mięśni na zmęczenie w porównaniu z placebo. Badanie to zatem jest przesłanką ku temu, że resweratrol w połączeniu z ćwiczeniami może być skuteczną interwencją w odwracaniu sarkopenii (utracie masy mięśniowej) niż wyłącznie ćwiczenia fizyczne.

Resweratrol a zwyrodnienia stawów

Badania sugerują, że podawanie resweratrolu może nieść pewne korzyści dla osób z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Interwencja ta obejmowała podawanie 500 mg resweratrolu lub placebo przez 3 miesiące. Wszyscy uczestnicy badania otrzymywali także lek przeciwzapalny meloksykam jako standard leczenia. Wyniki badania wskazały, że dodatek tego polifenolu do meloksykamu wpłynęło na poprawę wyników bólu i zmniejszenie ich nasilenia u osób z łagodną do umiarkowanej chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego w porównaniu do grupy placebo.

Pomoc w walce z cukrzycą i zaburzeniami lipidowymi

W badaniu przeprowadzonym z udziałem zdrowych dorosłych ze świeżo zdiagnozowaną dyslipidemią także wskazano korzystny potencjał resweratrolu w poprawie profilu lipidowego. Grupę 71 osób podzielono na przyjmującą resweratrolu w porcji 100 mg dziennie oraz grupę placebo. Próba trwała 2 miesiące. Wyniki badania wskazały, że suplementacja resweratrolem znacząco zmniejszyła całkowity poziom cholesterolu i trójglicerydów w porównaniu do placebo.

W innej pracy ocenie poddano markery homeostazy glukozy, stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego pod wpływem suplementacji resweratrolem. Uczestnikom z cukrzycą typu II podawano 200 mg resweratrolu lub placebo przez 24 tygodnie. Finalnie odnotowano istotną redukcję wskaźników takich jak: poziom insuliny na czczo, HOMA-IR (wskaźnik insulino-wrażliwości), hs-CRP (białko C-reaktywne), a także TNF-α i IL-6 w porównaniu do grupy placebo. W innym badaniu uwzględniającym pacjentów z cukrzycą typu 2 przyjmujących resweratrol w porcji 500 mg dwa razy dziennie vs. placebo odnotowano znaczący spadek glukozy na czczo, insuliny oraz poprawę insulinowrażliwości w grupie przyjmującej resweratrol. Istnieją jednak badania dające przeciwstawne wyniki i nieodnoszące się do korzyści zdrowotnych wynikających z suplementacji resweratrolu.

Pomoc w zapobieganiu otyłości

Badano wpływ resweratrolu na wskaźniki antropometryczne i metaboliczne – pacjenci ze stłuszczeniową chorobą wątroby otrzymywali 600 mg resweratrolu vs placebo. W pracy odnotowano, aby osoby przyjmujące resweratrol zmniejszyły masę ciała oraz wskaźnik BMI w porównaniu do placebo. Kolejne badanie analizowało utratę masy ciała pod wpływem resweratrolu, jak i w połączeniu z orlistatem.

Dorosłych z otyłością podzielono na 4 grupy otrzymujących:

• 100 mg resweratrolu trzy razy dziennie z posiłkami,
• orlistat,
• połączenie RSV i orlistatu,
• placebo.

Wszyscy uczestnicy badania byli również na diecie o obniżonej wartości energetycznej. Wyniki badania wskazały, że połączenie resweratrol + orlistat spowodowało znaczną utratę masy ciała w porównaniu z placebo. Ponadto połączenie to znacząco zmniejszyło BMI, obwód talii, masę tłuszczu, trójglicerydy, leptynę i stosunek leptyny do adiponektyny. Potrzeba jednak dalszych prac z udziałem większej liczby osób i lepiej zaprojektowanych, aby móc wyciągnąć jednoznaczne wnioski z badań. Jednak istnieją badania, które nie wykazały korzyści z suplementacji nawet wysokich dawek tego polifenolu (1500 mg dziennie) na wrażliwość na insulinę, endogenną produkcję glukozy, tempo obrotu i utleniania glukozy, ciśnienie krwi czy spoczynkowe zużycie energii.

Wsparcie mózgu i układu nerwowego

Prace naukowe sugerują także potencjał resweratrolu we wspieraniu funkcji poznawczych. W badaniu, do którego zakwalifikowano kobiety po menopauzie, wykazano, że suplementacja resweratrolu w porcji 75 mg dwa razy dziennie w porównaniu do placebo wpłynęła korzystnie na zadania poznawcze oraz ogólną sprawność kognitywną. Co bardzo ciekawe, dalsze obserwacje wskazały, że resweratrol poprawił gęstość kości kręgosłupa w odcinku lędźwiowym i szyjce kości udowej w porównaniu z placebo. Wzrost gęstości mineralnej kości wskazał także na zmniejszenie prawdopodobieństwa ryzyka złamania biodra na przestrzeni 10 lat. W innym badaniu wykazano z kolei, że połączenie resweratrolu z piperyną (250 mg + 20 mg) znacząco zwiększyło przepływy krwi przez mózg, co niesie potencjał do kolejnych badań.

Resweratrol w endometriozie i PCOS

W badaniu polskich naukowców analizowano wpływ resweratrolu na funkcje endokrynologiczne i metaboliczne u kobiet z PCOS. W tym celu kobietom z PCOS podawano wysoką porcję resweratrolu 1500 mg dziennie przez 3 miesiące w postaci zmikronizowanej (co miało zwiększyć biodostępność). Wykazano, że interwencja ta znacząco zmniejszyła całkowity poziom testosteronu, dehydroepiandrosteronu i insuliny na czczo. Odnotowano znaczący wzrost wrażliwości na insulinę.

W przypadku kobiet ze zdiagnozowaną endometriozą podawano 40 mg resweratrolu przez 42 dni, jednak nie odnotowano korzyści w nasileniu bólu w porównaniu do placebo. Z kolei inne prace pokazały, że dodatek resweratrolu w porcji 30 mg dziennie do leków takich jak: drospirenon/etynyloestradiol wpłynęło korzystnie na ekspresję aromatazy i cyklooksygenazy-2 (co jest korzystne) w porównaniu do kobiet przyjmujących wyłącznie doustne środki antykoncepcyjne. Kolejna praca obejmująca 44 kobiety z endometriozą także potwierdziła, że resweratrolu podawany w porcji 40 mg może zmniejszać nasilenie bólu. Jednak ze względu na małą liczbę badań istnieje potrzeba kontynuacji na większej grupie badanych.

Resweratrol a francuski paradoks

Na początku lat 80. XX wieku WHO (World Health Organization) zorganizowało badanie epidemiologiczne trwające ponad 10 lat. Badano informacje o stanie zdrowia populacji w Europie i monitorowano trendy umieralności, zachorowalności i redukcji czynników ryzyka związanych z chorobami układu krążenia. Projekt obejmował 21 krajów, a grupę badawczą stanowiły kobiety i mężczyźni w wieku od 25 do 64 lat.

W wielu krajach Europy obserwowano korelację między spożywaniem produktów bogatych w tłuszcze zwierzęce a wysoką śmiertelnością spowodowaną chorobami układu krążenia. Zjawisko to występuje w znacznie mniejszym stopniu w południowej Francji, co zostało określone francuskim paradoksem (ang. French paradox). Przyczyną tego zjawiska może być zwyczaj regularnego spożywania umiarkowanej ilości czerwonego wina. Oczywiście warto zwróci uwagę, że na układ sercowo-naczyniowy wpływają także inne czynniki – dietetyczne, behawioralne i socjoekonomiczne.

Resweratrol – opinie lekarzy

Opinie lekarzy o resweratrolu są neutralne lub sceptyczne. Resweratrol może być stosowany jako wsparcie niektórych dolegliwości czy profilaktyka, ale nie może być traktowany jako remedium. Lekarze zwracają uwagę, aby przed zastosowaniem resweratrolu dokładnie sprawdzić przeciwwskazania i interakcje. Badania kliniczne wyglądają obiecująco, ale nie mamy jeszcze takiego produktu jak resweratrol lek, a póki co jego potencjał jest przedmiotem licznych badań.

Lekarz-dietetyk Honorata Mruk-Mazurkiewicz dodaje:

Suplementacja może również pomóc pacjentkom zmagającym się z PCOS poprzez zmniejszenie poziomu testosteronu, LH i DHEAS. Dodatkowo wykazano, iż dołączenie suplementacji resweratrolem zmniejsza insulinooporność. Jest to związek, który w połączeniu z leczeniem może dać bardzo wiele korzyści w tej grupie pacjentek, co jest udowodnione w metaanalizach badań klinicznych. Resweratrol ma bardzo duży potencjał, jeżeli chodzi o wykorzystanie w chorobach przewlekłych. To na co należy zwrócić szczególną uwagę to jakość suplementu, przyjmowana dawka oraz czas trwania suplementacji – dodaje ekspertka Aura Herbals.

Jaki resweratrol wybrać?

Ograniczona biodostępność resweratrolu utrudnia jego skuteczność terapeutyczną, ponieważ ulega on efektowi pierwszego przejścia. W praktyce oznacza to, że duża część dawki zostaje metabolizowana, co skutkuje niskim poziomem ogólnoustrojowym.

Rozwiązaniem może być formulacja w postaci nanocząsteczek (np. form zmikronizowanych) lub resweratrol liposomalny, który ma wysoką biodostępność. Liposom jest formą nośnika substancji czynnej, która może zapewnić ochronę chemiczną i biologiczną. W niektórych pracach naukowych wskazano, że zamknięcie resweratrolu w dwuwarstwie liposomowej było kluczowe dla wzmocnienia systemu obrony komórkowej, zapobiegania jego cytotoksyczności i zapewnienia długoterminowej stabilności substancji.

Resweratrol – dawkowanie

Dawkowanie resweratrolu to zazwyczaj 40-400 mg ekstraktu dziennie, w zależności od zaleceń producenta. W badaniach naukowych wskazuje się, że resweratrolu w porcji dziennej 1-1,5 g jest bezpieczny. Dawka suplement jest jednak uzależniona od konkretnych wskazań specjalisty w konkretnym kontekście zdrowotnym, dlatego ważne, aby dawkowanie ustalić z lekarzem lub farmaceutą i dopasować do rzeczywistych, indywidualnych potrzeb.

Po jakim czasie działa resweratrol?

Efekty działania resweratrolu występują po około 6-12 tygodniach codziennego stosowania odpowiedniej porcji dziennej. Suplement diety z resweratrolem należy przyjmować systematycznie, aby miał szansę zadziałać. Warto dodać, że suplementacja zawsze stanowi uzupełnienie całego procesu terapeutycznego i w żadnym przypadku nie zastępuje leków.

Skutki uboczne

W badaniach podkreśla się wysoki profil bezpieczeństwa resweratrolu – jest dobrze tolerowany w dawkach ≤1 g przyjmowanych raz dziennie, a jedno z najdłuższych opublikowanych badań z udziałem starszych osób wykazało doskonały profil bezpieczeństwa w dawkach do 1 g przyjmowanych dwa razy dziennie przez rok.

Rzadko zgłaszane działania niepożądane miały zwykle charakter żołądkowo-jelitowy (biegunka, zaparcia, nudności, wymioty, refluks i wzdęcia). W badaniach naukowych podkreślono także, że zwykle rezygnacja uczestników badania (np. 14% osób w badaniu RESHAW) wynikała ze zmiany miejsca zamieszkania, braku czasu na zaangażowanie się, przeprowadzka czy zmiana istniejących wcześniej schorzeń medycznych, a nie ze złej tolerancji resweratrolu.

Resweratrol – przeciwwskazania

Przeciwwskazania do stosowania resweratrolu to: ciąża i laktacja, wiek poniżej 18. lat, problemy z krzepnięciem krwi. Może on także zwiększać ryzyko krwawienia w trakcie i po operacji, dlatego należy zaprzestać stosowania tego składnika na co najmniej 2 tygodnie przed planowaną operacją. W badaniach poddaje się wątpliwości stosowanie resweratrolu u kobiet z rakiem piersi, jajników, macicy czy innych tkanek wrażliwych na estrogen, dlatego zawsze suplementację diety należy konsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Z czym nie łączyć resweratrolu?

Resweratrolu nie należy łączyć z lekami przeciwzakrzepowymi, ponieważ spowalniając krzepnięcie krwi, może on zwiększać ryzyko samoistnych krwawień i tworzenia siniaków.

Resweratrol – gdzie występuje?

Resweratrol występuje w produktach spożywczych takich jak:

• ciemne winogrona,
• orzeszki ziemne,
• pistacje,
• kakao,
• gorzka czekolada,
• czarna porzeczka,
• surowe kakao,
• gorzka czekolada,
• rdestowiec ostrokończysty,
• żurawina,
• truskawki,
• owoce morwy,
• owoce jagodowe.

Warto codziennie zjeść porcję wyżej wymienionych owoców i orzechów, które dostarczą także błonnika, witamin i składników mineralnych.