Miedź – właściwości, rola w organizmie + czy warto ją suplementować?

Miedź – najważniejsze informacje

Miedź jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym (należy do mikroelementów) biorącym udział w kilku kluczowych reakcjach enzymatycznych w ludzkim organizmie. Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu oraz uczestniczy w wielu procesach fizjologicznych, od produkcji energii po utrzymanie zdrowej skóry i włosów. Zarówno niedobór, jak i nadmiar miedzi może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, dlatego ważne jest utrzymanie jej odpowiedniego poziomu.

• Szacuje się, że w ludzkim organizmie występuje blisko 70 do 80 mg miedzi;
• 24,7% miedzi jest zlokalizowana w mięśniach szkieletowych;
• 15,3% z tej ilości znajduje się w skórze, 14,08% w szpiku kostnym, od 8 do 15% w wątrobie i 8% w komórkach mózgu

Rola miedzi w organizmie

Miedź uczestniczy w licznych procesach zachodzących w organizmie i ma wpływ na:

• Układ sercowo-naczyniowy: Miedź jest niezbędna do utrzymania prawidłowego funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego. Uczestniczy w syntezie czerwonych krwinek (erytrocytów) oraz razem z żelazem transportuje tlen do komórek organizmu.
• Układ nerwowy: Odpowiada za syntezę neuromodulatorów oraz za tworzenie osłonek mielinowych komórek nerwowych, bierze udział w syntezie neuroprzekaźników.
• Układ kostny: Badania wskazują, że odpowiednie spożycie miedzi pomaga utrzymać zdrowe kości i ich gęstość mineralną. Z kolei niedobór tego składnika może prowadzić do osłabienia kości i zwiększonego ryzyka osteoporozy.
• Układ odpornościowy: Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego poprzez udział w tworzeniu białych krwinek.
• Synteza tkanki łącznej: Jest kluczowa dla tworzenia i stabilizacji białek tkanki łącznej, takich jak kolagen i elastyna, które zapewniają elastyczność i wytrzymałość skórze, naczyniom krwionośnym i innym tkankom.
• Produkcja ATP: Bierze udział w procesie wytwarzania energii – cząsteczek energii (ATP) w mitochondriach, co jest niezbędne dla wszystkich procesów życiowych.
• Wpływ na włosy i skórę: Pomaga w utrzymaniu prawidłowej pigmentacji włosów i skóry oraz w zwiększaniu elastyczności skóry, może również wspierać gojenie ran.
• Działanie antyoksydacyjne: Chroni komórki przed stresem oksydacyjnym jako składnik enzymów antyoksydacyjnych, takich jak dysmutaza ponadtlenkowa.
• Inne: W organizmie człowieka miedź wpływa również na metabolizm lipidów, różnicowanie komórek, transport białek i procesy sygnalizacyjne, metabolizm żelaza i wykazuje właściwości antyoksydacyjne.

Na co pomaga miedź?

Zbilansowana dieta zazwyczaj wystarcza do zaspokojenia zapotrzebowania organizmu na miedź. Jednak suplementacja miedzi może mieć swoje uzasadnione zastosowanie.

Miedź w organizmie pomaga w:

• ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym,
• utrzymaniu prawidłowego stanu tkanki łącznej,
• w produkcji cząsteczek energii ATP w mitochondriach,
• prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i odpornościowego,
• utrzymaniu prawidłowej pigmentacji włosów i skóry,
• prawidłowym transporcie żelaza w organizmie,
• przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego.

Źródła miedzi w diecie

Produkty spożywcze, które są źródłem miedzi w diecie to:

• wołowina, wątroba wołowa, drób
• ryby i owoce morza (ostrygi, kraby, łosoś)
• tofu
• kakao, czekolada
• ziemniaki ze skórką
• grzyby shitake
• orzechy nerkowca, pestki dyni
• produkty pełnoziarniste (płatki owsiane, otręby pszenne, makaron)
• suszone figi, pomidory
• awokado

Przyswajalność miedzi z pożywienia wynosi około 35-50%. Po spożyciu i wchłonięciu miedź trafia do wątroby, gdzie stanowi 95% rezerwuaru całej miedzi w organizmie dla innych tkanek.

Dzienne zapotrzebowanie na miedź

Poniżej w tabeli znajdziesz Zalecane Dzienne Spożycie (ang. Recommended Dietary Allowance, RDA) na miedź. RDA odnosi się do ilości witamin i składników mineralnych, które zaleca się spożywać każdego dnia, aby pokryć zapotrzebowanie większości zdrowych osób.

W przypadku niemowląt często pojawia się AI, czyli Wystarczające Spożycie (ang. Adequate Intake), to wartość referencyjna spożycia składników odżywczych. Jest ustalana, gdy brakuje wystarczających danych do określenia RDA, ale obserwacje i badania sugerują, że dany poziom spożycia jest wystarczający dla większości zdrowych osób

Niedobór miedzi

Niedobór miedzi jest rzadki, ale może wystąpić w wyniku specyficznych warunków, takich jak operacje bariatryczne, długotrwałe żywienie pozajelitowe, czy specyficzne diety (np. dieta ketogeniczna).

Kto jest narażony na niedobór miedzi?

Na niedobór miedzi są narażone osoby z zespołem Menkesa (genetyczna choroba metaboliczna związana z zaburzeniem transportu miedzi), pacjenci po niektórych operacjach jelit, osoby z długotrwałymi zaburzeniami wchłaniania i na restrykcyjnych dietach.

Objawy niedoboru miedzi

• anemia
• neutropenia (niski poziom neutrofili)
• zaburzenia psychiczne (depresja, lęk, obniżenie nastroju)
• ogólne zmęczenie
• zmiany w kościach
• problemy neurologiczne
• zmiany w pigmentacji włosów i skóry
• opóźniony wzrost
• zwiększona podatność na infekcje
• zaburzenia metabolizmu glukozy i cholesterolu

Nadmiar miedzi w organizmie – przyczyny i objawy

Nadmiar miedzi w organizmie, czyli zatrucie miedzią, może być spowodowany genetycznymi zaburzeniami, takimi jak choroba Wilsona, w której dochodzi do nieprawidłowego wydalania miedzi z organizmu. Może również wynikać z nadmiernej suplementacji lub ekspozycji na miedź.

Objawy nadmiaru miedzi w organizmie:

• biegunka
• bóle brzucha
• skurcze żołądka
• nudności i wymioty
• metaliczny smak w ustach
• uszkodzenie wątroby (marskość, zapalenie wątroby)
• problemy neurologiczne (drżenie, trudności w koordynacji ruchowej)
• zaburzenia psychiczne, obniżenie zdolności poznawczych
• pierścienie kaysera-fleischera w oczach (charakterystyczne dla choroby wilsona)

Przyczyną toksycznego poziomu miedzi może być także zatrucie pestycydami, picie zanieczyszczonej wody lub gotowanie kwasowych potraw w miedzianych naczyniach.

Badanie poziomu miedzi w organizmie

Istnieją badania poziomu miedzi w organizmie – najczęściej mierzy się jej stężenie w surowicy krwi. Jest to miarodajne badanie, które pozwala ocenić ogólny poziom miedzi, jednak w przypadku podejrzenia choroby Wilsona, często wykonuje się dodatkowe testy, takie jak oznaczenie stężenia ceruloplazminy (białka transportującego miedź) czy wydalania miedzi z moczem.

Kiedy warto rozważyć suplementację miedzi?

Suplementację miedzi warto rozważyć w przypadku stwierdzonego niedoboru, który może być spowodowany rzadkimi schorzeniami genetycznymi (np. choroba Menkesa) lub specyficznymi stanami zdrowotnymi, takimi jak długotrwałe żywienie pozajelitowe czy niektóre operacje jelit. Jej suplementację powinno konsultować się z lekarzem, na podstawie badań poziomu miedzi w surowicy.

Jak stosować suplementy diety zawierające miedź?

• Jaka forma jest najlepiej przyswajalna? Często zaleca się stosowanie organicznych form miedzi (np. glukonian, diglicynian miedzi), które są lepiej przyswajalne przez organizm.
• Porcja dzienna: Porcja dzienna powinna być zgodna z zaleceniami lekarza lub na opakowaniu suplementu. Ważne jest, aby nie przekraczać zalecanych dawek, aby uniknąć nadmiaru.
• Co pomaga we wchłanianiu miedzi (inne składniki, żywność): Wchłanianie miedzi może być wspierane przez witaminę C.
• O jakiej porze dnia stosować? Suplementy miedzi można zazwyczaj przyjmować niezależnie od pory dnia, najlepiej z posiłkiem, aby zminimalizować ewentualne dolegliwości żołądkowe.

Przeciwwskazania do stosowania suplementów z miedzią

Głównym przeciwwskazaniem do suplementacji miedzi jest choroba Wilsona, w której organizm ma trudności z wydalaniem miedzi, co prowadzi do jej gromadzenia się w tkankach.

Z czym nie łączyć miedzi?

Wysokie dawki cynku mogą zaburzać wchłanianie miedzi, dlatego w przypadku suplementacji obu pierwiastków, należy zachować ostrożność i rozważyć ich przyjmowanie w różnych porach dnia lub w odpowiednich proporcjach.