Probiotyki na zaparcia – czy działają? Jaki probiotyk wybrać?

Czy probiotyki mogą pomóc na zaparcia?

Tak, probiotyki mogą wspomóc organizm w leczeniu różnych schorzeń układu pokarmowego, w tym zaparć. Probiotyki wspierają równowagę mikrobioty jelitowej i funkcjonowanie pracy jelit, dlatego mogą być pomocne przy zaparciowych problemach z wypróżnianiem o różnej przyczynie (zespół jelita drażliwego, stosowanie niektórych leków).

Probiotyki bywają kojarzone z zapobieganiem biegunkom, np. towarzyszącym antybiotykoterapii lub doświadczanym podczas egzotycznych wyjazdów, ale odpowiednio dobrane i regularnie stosowane probiotyki pomagają również na zaparcia.

Jakie szczepy bakterii mogą pomóc na zaparcia?

Szczepy bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium będą pomocne w leczeniu zaparć i zmniejszaniu dolegliwości ich towarzyszącym. Wspomagają równowagę mikrobioty jelitowej i produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które wykazują działanie przeciwzapalne, uszczelniają barierę jelitową i poprawiają perystaltykę jelit, zapobiegając zaparciom.

Badania ostatnich lat potwierdzają korzystny wpływ probiotyków na zaparcia oraz związek tej dolegliwości z zaburzeniami mikroflory jelitowej. W kale dorosłych cierpiących na zaparcia obserwuje się znacząco obniżoną populację szczepów bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Suplementacja probiotyków pozwala z kolei poprawić perystaltykę jelit i zwiększyć częstotliwość wypróżnień.

Szczepy bakterii mogących wykazywać korzystne działanie na zaparcia to m.in.:

• Lactobacillus rhamnosus – może pomóc w zaparciach poprzez poprawę motoryki jelit, regulację mikroflory jelitowej i wzmocnienie bariery jelitowej. Badania pokazują, że szczepy L. rhamnosus mogą łagodzić zaparcia poprzez różne mechanizmy, w tym zwiększanie zawartości wody w kale, wspomaganie rozwoju pożytecznych bakterii i poprawę funkcjonowania układu nerwowego jelit.
• Bifidobacterium lactis – niektóre badania z wykorzystaniem szczepów DN-173010 i HN019 wykazały skrócenie czasu pasażu jelitowego i poprawę konsystencji stolca, jednak nie obserwowano takiego efektu dla B. lactis NCC2818
• Lactobacillus casei Shirota – w badaniu na grupie 20 osób powodował spadek występowania twardych stolców oraz zwiększenie częstotliwości wypróżnień, nie łagodząc wzdęć i gazów.
• Lactobacillus reuteri DSM 17938 – w jednym z badań przyjmowanie tego probiotyku skutkowało zwiększeniem częstotliwości wypróżnień, bez poprawy konsystencji kału.

Pozytywne efekty w leczeniu zaparć obserwuje się także dla preparatów wieloszczepowych łączących w swoim składzie bakterie takie jak: Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Lactobacillus plantarum, Bifidobacterium lactis, Bifidobacterium longum, Bifidobacterium breve.

Probiotyki na zaparcia dla dzieci

Stosowanie probiotyków na zaparcia może być korzystne nie tylko u dorosłych, ale także u dzieci. Probiotyki wspierające zdrowie jelit zawierające szczepy bakterii L. reuteri, L. casei rhamnosus Lcr35 (ale nie Lactobacillus rhamnosus GG) i B. longum poprawiały częstotliwość wypróżnień i zwiększały powodzenie terapii zaparć. W większości przeprowadzonych badań nie obserwowano jednak korzystnego wpływu probiotyków na poprawę konsystencji stolca i łagodzenie towarzyszących tej dolegliwości bólów brzucha u małych dzieci.

Przegląd badań klinicznych prowadzonych wśród dzieci wykazał również, że stosowanie probiotyków w tej grupie wiekowej jest bezpieczne, a częstotliwość występowania działań niepożądanych jest zbliżona do preparatów placebo. Do najczęściej obserwowanych skutków ubocznych należały bóle brzucha, wymioty i biegunki.

Warto konsultować z lekarzem problem zaparć u dzieci oraz planowaną probiotykoterapię. Przy wyborze probiotyku zwróć uwagę na formę podawania – krople mogą być łatwiejsze do stosowania dla dzieci niż kapsułki.

Jaki probiotyk na zaparcia wybrać?

Najlepszymi probiotykami na zaparcia, których skuteczność potwierdza największa liczba badań klinicznych, są Bifidobacterium lactis oraz Lactobacillus casei Shirota. Duże znaczenie odgrywa także dawka (zaleca się zaczynać od dziennej dawki minimum 10^9 CFU) oraz wybór preparatu wysokiej jakości.

Na rynku dostępny jest szeroki wybór suplementów diety i leków bez recepty zawierających w swoim składzie szczepy probiotyczne. Wybierając probiotyk na jelita należy jednak pamiętać o istnieniu szczepozależności – w zależności od tego, jakie szczepy bakterii zawiera preparat, może on wykazywać różną skuteczność w leczeniu danej dolegliwości.

Badania wykazują, że od 100 milionów do 1 miliarda mikroorganizmów probiotycznych musi dotrzeć do jelita, aby odczuć korzyści zdrowotne. Chcąc poprawić zdrowie jelit, nie należy także zapominać o tym, że równowaga mikrobioty jelit to nie wszystko – konieczne jest także prowadzenie zdrowego stylu życia, dbanie o odpowiednio zbilansowaną dietę i aktywność fizyczną.

Jak stosować probiotyk na zaparcia?

Probiotyk na zaparcia najlepiej stosować przez 4-8 tygodni w połączeniu z odpowiednim nawodnieniem oraz dietą zawierającą błonnik. Żywe kultury bakterii zawarte w probiotyku będą wspomagać równowagę mikrobioty jelitowej, a odpowiednia podaż płynów i błonnika pomoże w regularnym wypróżnianiu.

Suplementy diety z probiotykiem można stosować zarówno rano, jak i wieczorem – najlepiej stosować się do instrukcji, jaką podaje producent na opakowaniu. A czy obecność posiłku ma wpływ na działanie probiotyków? Mikroorganizmy stosowane w probiotykach są testowane, aby upewnić się, że mogą przetrwać różne warunki w żołądku i jelitach. Z badania in vitro z 2014 wiemy, że bakterie Lactobacillus i Bifidobacterium przeżywają najlepiej, gdy są przyjmowane do 30 minut przed posiłkiem.

W innym badaniu, wskaźniki przeżywalności mikroorganizmów zawartych w probiotykach poprawiły się, gdy suplement był przyjmowany razem z płatkami owsianymi lub niskotłuszczowym mlekiem, w porównaniu do sytuacji, gdy był przyjmowany tylko z wodą lub sokiem jabłkowym. Badania te sugerują, że niewielka ilość tłuszczu może poprawić przeżywalność bakterii w przewodzie pokarmowym.

Finalnie, najważniejsza jest regularność w stosowaniu probiotyków, a nie timing.

Jak probiotyki wspierają równowagę mikroflory jelitowej?

Bakterie probiotyczne to drobnoustroje naturalnie występujące w naszym przewodzie pokarmowym. Utrzymanie ich populacji na odpowiednim poziomie oraz zachowanie prawidłowych proporcji pomiędzy poszczególnymi szczepami bakterii jest niezbędne prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego i pokarmowego.

Mikroflora jelitowa jest bowiem odpowiedzialna nie tylko za utrudnianie rozwoju chorobotwórczych patogenów, ale uczestniczy także w procesach metabolizmu składników odżywczych, produkcji witamin, hormonów i neuroprzekaźników. Produkowane przez bakterie probiotyczne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) wykazują działanie przeciwzapalne, uszczelniają barierę jelitową i poprawiają perystaltykę jelit – zapobiegając zaparciom oraz łagodząc biegunki.

Stosowanie probiotyków – wprowadzanie do organizmu żywych kultur bakterii – pozwala na przywrócenie równowagi mikroflory jelitowej w sytuacjach kiedy dochodzi do jej zaburzenia, np. w wyniku nieprawidłowej diety, stosowania antybiotyków lub w przebiegu niektórych chorób.

Czym są zaparcia?

Zaparcia, nazywane też zatwardzeniem lub obstrukcją, to dolegliwość związana z utrudnionym wypróżnianiem się – oddawaniem stolca.

Do typowych objawów zaparć czynnościowych należą:

• rzadkie wypróżnianie się (poniżej 3 razy w tygodniu),
• twarde lub grudkowate stolce,
• uczucie niedrożności lub zablokowania kału w jelitach,
• uczucie niecałkowitego wypróżnienia się,
• w niektórych przypadkach towarzyszą im także wzdęcia i bóle brzucha.

Przyczyny zaparć są różnorodne. Mogą wynikać z siedzącego trybu życia, niewystarczającego nawodnienia organizmu, jak i nieprawidłowej diety, w szczególności dużą rolę odgrywa spożywanie małych ilości błonnika oraz zbyt duże spożycie tłuszczu.

Niekiedy zaparcia mają także podłoże emocjonalne i są wynikiem nadmiernego stresu lub uczucia lęku, braku komfortu (np. podczas podróży, czy przy korzystaniu z publicznych toalet) lub stanowią jeden z objawów choroby – np. zespołu jelita drażliwego, cukrzycy, endometriozy.

Jak się leczy zaparcia?

Zaparcia są powszechną dolegliwością układu pokarmowego – dotykają nawet 12-30% populacji, często utrudniając codzienne funkcjonowanie i powodując dolegliwości bólowe. Najważniejszym elementem leczenia zaparć jest określenie i zwalczanie ich przyczyny. Jeśli nie stanowią objawu współistniejącej choroby lub działania niepożądanego przyjmowanych leków, mogą wynikać z prowadzonego stylu życia i diety.

Skuteczne w leczeniu zaparć może być:

• zwiększenie podaży płynów (zaleca się przyjmowanie 2-2,5l wody dziennie),
• wzbogacenie diety w błonnik i żywe kultury bakterii (produkty fermentowane lub probiotyki),
• ograniczenie spożycia tłuszczów i cukrów,
• aktywność fizyczna,
• regularność wypróżnień (np. rano po śniadaniu lub wieczorem przed snem).

W przypadku kiedy zmiana trybu życia nie wystarczy, z pomocą mogą przyjść dostępne na rynku leki i suplementy diety o działaniu pobudzającym pracę jelit, zmiękczającym masy kałowe lub poślizgowym. Przyjmowanie środków przeczyszczających powinno jednak stanowić jedynie działanie doraźne! Ich dłuższe stosowanie warto skonsultować z lekarzem, gdyż może prowadzić do rozleniwienia jelit i rozwoju przewlekłych zaparć.