Suplementacja przy endometriozie – co warto stosować?

Endometrioza – co to jest?

Endometrioza jest przewlekłą chorobą o podłożu zapalnym, w której komórki endometrium rozrastają się poza jamą macicy, wywołując szereg dolegliwości, m.in. intensywne bóle miednicy, bolesne miesiączki czy niepłodność. Poza tradycyjnymi interwencjami farmakologicznymi coraz większą uwagę poświęca się aspektom stylu życia, w tym suplementacji celowanej.

Suplementacja przy endometriozie – co warto brać?

Przy endometriozie warto rozważyć suplementację witaminy D, kwasów omega-3 (DHA i EPA), witamin Ci E, antyoksydantów i probiotyków. Suplementację należy dobrać do indywidualnych potrzeb organizmu kobiety, najlepiej z pomocą lekarza.

Witamina D

Witamina D jest związkiem modulującym funkcje odpornościowe i regulującym stany zapalne, dlatego zainteresowanie tym nutraceutykiem przyciąga uwagę także w kontekście endometriozy.

Inne prace pokazały także, że obniżone poziomy witaminy D u pacjentek z endometriozą mogą wpływać na cięższy i bardziej nasilony przebieg choroby. W badaniach randomizowanych kontrolowanych placebo udało się także wykazać, że suplementacja witaminy D zmniejszała dyskomfort w obrębie miednicy, co także jest przesłanką do utrzymywania prawidłowych poziomów witaminy D w celu potencjalnej poprawy jakości i komfortu życia. Potrzeba jednak dalszych, długofalowych badań w tym zakresie.

Pamiętajmy o suplementacji witaminy D na co dzień ze względu na liczne korzyści zdrowotne wykraczające poza kwestie związane z endometriozą wynikające z jej szerokiego działania na organizm. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi suplementacja witaminy D powinna trwać minimum od października do końca kwietnia, a w przypadku braku odpowiedniej ekspozycji na słońce nieprzerwanie także w miesiącach letnich.

Kwasy omega-3

Kwasy omega-3 są rodziną związków stanowiących budulec dwuwarstwy lipidowej komórek, ale także wykazują szerokie działanie przeciwzapalne, co wzbudza zainteresowanie w kontekście stosowania w chorobach o podłożu zapalnym. W przypadku endometriozy okazuje się, że kobiety z największym spożyciem kwasów omega-3 miały znacząco niższe ryzyko rozwoju tej choroby w porównaniu do tych, które spożywały pokarmu morskiego najmniej. Istnieją także prace wskazujące wpływ kwasów omega-3 na łagodzenie bólów miednicy, a także redukcję spożycia leków przeciwbólowych. Badacze przypisują takie działanie mechanizmom obejmującym wpływ kwasów omega-3 m.in. na produkcję prostaglandyn (tj. PGE2).

Suplementacja kwasów omega-3 stanowi ważny element uzupełniający dietę, ponieważ w zwyczajowym jadłospisie te dobroczynne tłuszcze są zwykle niedoborowe. Profilaktyczna porcja wynosi minimum 250 mg EPA i DHA dziennie, natomiast w przypadku podłoża zapalnego chorób przewlekłych zwykle włączane są wyższe porcje kwasów omega-3.

Resweratrol

Kolejnym składnikiem z dużym potencjałem w kontekście łagodzenia dolegliwości endometrialnych jest resweratrol. Ten cenny dla zdrowia składnik występuje powszechnie w skórce winogron, a także truskawkach. Ze względu na działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i antyangiogenne jego rola w endometriozie – chorobie o podłożu zapalnym – jest w ostatnich latach intensywnie eksplorowana.

W badaniach klinicznych obserwuje się korzystny wpływ resweratrolu na zmniejszenie bólu podczas miesiączki oraz chronicznych bólów miednicy charakterystycznych dla endometriozy. Kobietom ze zdiagnozowaną endometriozą podawano resweratrol w porcji 30 mg dziennie przez 2 miesiące. Aż 82% pacjentek zgłosiło całkowite ustąpienie bolesnych miesiączek i bólu miednicy po włączeniu powyższej interwencji.

Badania in vitro pozwoliły na zbadanie mechanizmu działania resweratrolu na komórki endometrialne. Odnotowano, że resweratrol wykazał działanie hamujące na ich wzrost, apoptozę, migrację i fenotyp komórek związanych z endometriozą.

N-acetylocysteina

Choć N-acetylocysteina (NAC) jest powszechnie znana z działania rozrzedzającego wydzielinę oskrzelową przy produktywnym, mokrym kaszlu to okazuje się mieć także drugie oblicze związane z redukcją zmian endometrialnych. Badanie kliniczne przeprowadzone z udziałem kobiet ze zdiagnozowaną endometriozą, ale bez leczenia hormonalnego włączono NAC w porcji 1,8 g (3 x 600 mg), trzy razy w tygodniu przez 3 miesiące. Finalnie odnotowano znaczące zmniejszenie bólu podczas współżycia, miesiączkowego, a także wspieranie płodności – znaczącej części kobiet suplementujących NAC udało się zajść w ciążę.

Kurkumina

Istnieją także pewne przesłanki dotyczące stosowania kurkuminy w kontekście wsparcia w endometriozie ze względu na działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. W badaniu in vivo na modelach zwierząt laboratoryjnych zaprojektowano system dostarczający kurkuminę do otrzewnej, co przyczyniło się do znaczącej redukcji nacieków zapalnych, a także zmniejszenia przerośniętych mas endometrium oraz opóźnienia ich rozwoju po suplementacji kurkuminą.

Kurkumina może nieść korzyści zarówno w kontekście profilaktyki, jak i wsparcia terapii tradycyjnej endometriozy. Badania z udziałem ludzi pokazały, że liczne mechanizmy stojące za działaniem kurkuminy, takie jak zmniejszenie poziomu prostaglandyny PGE2 czy zmniejszenie szlaku sygnałowego VEGF (czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego). Istnieje potrzeba dalszych badań, które pozwolą na określenie praktycznych wskazówek związanych z dawką kurkuminy i czasem jej podawania u pacjentek.

Witaminy C i E

Ze względu na podłoże zapalne endometriozy bardzo ważnym aspektem wydaje się utrzymywanie diety zasobnej w antyoksydanty i składniki przeciwzapalne. Witamina C jest potężnym antyoksydantem dbającym o równowagę procesów redoks i ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Badania eksperymentalne pokazały wstępnie, że suplementacja witaminą C może zmniejszać torbiele endometrialne. Nadal jednak brakuje prac klinicznych i dobrze zaprojektowanych badań randomizowanych z udziałem ludzi. W związku z tym najbardziej racjonalne wydaje się zadbanie o odpowiednie spożycie witaminy C z dietą, co nie jest szczególnym wyzwaniem w związku z powszechnym występowaniem kwasu askorbinowego w żywności. W przypadku osób o bardzo wysokiej aktywności fizycznej lub poddawanych przewlekłej reakcji stresowej dodatkowo suplementacja witaminy C może wesprzeć działania organizmu, w tym znosząc uczucie zmęczenia i znużenia.

Istnieją także dowody wiążące witaminę E z rozwojem endometriozy. Badania wskazują, że u kobiet z umiarkowaną do ciężkiej endometriozy występuje niższy poziom witaminy E oraz glutationu w porównaniu do kobiet z łagodniejszym przebiegiem. Ponadto kobiety z endometriozą mogą mieć wyższy poziom peroksydazy lipidowej, a niższy poziom selenu, dysmutazy ponadtlenkowej i witaminy E w porównaniu do osób zdrowych. Co więcej trwająca 6 miesięcy terapia, w której podawano witaminy C i E wykazała, że niektóre poziomy markerów stresu oksydacyjnego- malondialdehyd (MDA) i lipidowe hydroperoksy (LOOH) były znacząco niższe, co wskazuje, że łączenie tych antyoksydantów może być wsparciem w bólach endometrialnych.

EGCG – katechiny z zielonej herbaty

Pewien potencjał niesie także EGCG – katechina o właściwościach przeciwutleniających będąca składnikiem zielonej herbaty. Okazuje się, że może mieć potencjalny wpływ na zmniejszanie objętości implantów endometrialnych, a także redukcję ich liczby. Dotychczasowe badania były jednak prowadzone na modelach zwierzęcych, dlatego konieczne są badania kliniczne, aby poddać ocenie interwencję EGCG u ludzi.

Probiotyki

Zaburzenia mikrobioty jelitowej, jej składu i funkcji wiąże się z rozwojem wielu chorób przewlekłych. Jest to związane ze zlokalizowaną w śluzówce jelit tkanką odpornościową (GALT), która pozostaje w nieustającym kontakcie z bakteriami jelitowymi. Zaburzenia mikrobioty nazywane dysbiozą nie pozostają bez wpływu na funkcje odpornościowe, a tym samym mogą przyczyniać się do rozwoju niskopoziomowej reakcji zapalnej, nazywanej w literaturze low-grade inflammation. Zatem terapie oparte na mikrobiocie mogą być potencjalnie stosowane w celu przywrócenia równowagi mikrobiologicznej i złagodzenia przewlekłego stanu zapalnego, który jest charakterystyczny dla pacjentek z endometriozą. Czy zatem stosowanie probiotyków w endometriozie ma potwierdzenie w badaniach naukowych?

Pojawiły się pierwsze badania kliniczne, w których wykazano, że stosowanie probiotyku (L. gasseri OLL2809) przez 3 miesiące znacząco zmniejszyło intensywność bólu oraz bolesne miesiączki. W innej pracy naukowej także odnotowano redukcję bolesności miesiączkowej już po 8 tygodniach suplementacji probiotycznej. Nadal jednak potrzeba dalszych badań w tym obszarze, aby poddać ocenie zmiany w mikrobiocie jelitowej po przeprowadzonej interwencji probiotycznej. Ważne także, aby podkreślić, że działanie probiotyków jest szczepozależne, co oznacza, że konkretny, przebadany szczep posiada „papiery” na swoje działanie w określonym kontekście zdrowotnym.

Dieta przy endometriozie

Aktualne badania wskazują na wsparcie diety przeciwzapalnej w łagodzeniu objawów endometriozy. Choć nie istnieje jeden, uniwersalny schemat żywieniowy dla kobiet zmagających się z tą chorobą to prace naukowe podkreślają istotę diety bazującej na prostych pokarmach, nieprzetworzonych z odpowiednią zawartością owoców i warzyw, które poza licznymi antyoksydantami są źródłem błonnika promującego różnorodność mikrobioty.

Tak jak podkreśliłam wcześniej – łagodzenie stanu zapalnego przez przeciwutleniacze to ważna, jasna strona żywienia, dlatego wydaje się, że na to zwłaszcza należy położyć nacisk. Ponadto rezygnacja z produktów przemysłowych z wysoką zawartością cukrów prostych (słodycze, napoje) może sumarycznie łagodzić bolesność miesiączek czy ból podczas współżycia.

O dietę w endometriozie zapytałam lekarza i dietetyczkę Honoratę Mruk-Mazurkiewicz:

Dieta w endometriozie może odgrywać bardzo ważną rolę, szczególnie w kontekście nasilenia dolegliwości. W żywieniu warto pochylić się nad 3 głównymi aspektami.

Odpowiedni sposób żywienia może zmniejszyć występowanie objawów związanych z chorobą. Spożycie kwasów tłuszczowych, żywności bogatej w przeciwutleniacze oraz odpowiednich mikroelementów może poprawić jakość życia Pacjentek z endometriozą.

W metaanalizach i przeglądach systematycznych podkreśla się jednak, iż potrzebne są dalsze, bardziej dopracowane badania randomizowane i kontrolowane, które dokładnie określiłyby wpływ sposobu żywienia na odczuwanie bólu związanego z endometriozą, jej występowaniu i rozwoju. Wydaje się, iż w związku z ograniczonymi metodami diagnostycznymi i trudnościami w rozpoznaniu odpowiedni sposób żywienia może być bardzo pomocny.