Kadzidłowiec indyjski (boswellia serrata) – właściwości i zastosowanie

Kadzidłowiec indyjski – co to za roślina?

Kadzidłowiec indyjski (Boswellia serrata) jest rośliną należącą do rodziny osoczynowatych (Burseraceae), która jest szeroko stosowana w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej w leczeniu stanów zapalnych stawów i kości, chorób układu oddechowego oraz wspieraniu zdrowia przewodu pokarmowego.

Rodzaj Boswellia obejmuje 25 gatunków, które są szeroko rozpowszechnione w Indiach (Boswellia serrata), na Półwyspie Arabskim (Boswellia sacra), w Afryce Północnej, Somalii (Boswellia carterii i Boswellia frereana), Erytrei (Boswellia neglecta) oraz Etiopii (Boswellia papyrifera i Boswellia rivae).

Drzewo Boswellia serrata dorasta do wysokości 20 metrów i występuje przede wszystkim w tropikalnych suchych lasach liściastych Indii. Boswellia serrata wytwarza żywicę olibanum indicum (kadzidło indyjskie) stanowiącą zarazem surowiec farmakopealny, która przez co najmniej 3000 lat była ważnym materiałem handlowym dla cywilizacji Półwyspu Arabskiego i Afryki Północnej. Produkcja żywicy kadzidłowca stała się ważna z uwagi na jej wszechstronne właściwości prozdrowotne i lecznicze oraz świeży, terpentynowo-cytrynowy zapach, który jest od wieków wykorzystywany w różnych uroczystościach i ceremoniach religijnych.

Kwas bosweliowy i inne cenne związki

Ekstrakt z drzewa kadzidłowca (Boswellia serrata) zawiera różne związki bioaktywne, w tym kwasy bosweliowe odpowiadające za jego silne właściwości przeciwzapalne. Kwas bosweliowy jest jednym z najważniejszych bioaktywnych substancji zawartych w gatunku Boswellia serrata, który prawdopodobnie pomaga w leczeniu różnych przewlekłych chorób zapalnych. Wśród najważniejszych kwasów bosweliowych wymienia się:

• kwas β-bosweliowy,
• kwas acetylo-11-keto-β-bosweliowy (AKBA),
• kwas 11-keto-β-bosweliowy,
• kwas acetylo-β-bosweliowy.

Literatura fachowa donosi, iż właśnie te cztery główne pentacykliczne kwasy triterpenowe są odpowiedzialne za hamowanie enzymów uczestniczących w produkcji mediatorów prozapalnych, takich jak leukotrieny i prostaglandyny, które odgrywają kluczową rolę w patogenezie przewlekłych chorób zapalnych.

Spośród tych czterech kwasów bosweliowych, kwas acetylo-11-keto-β-bosweliowy (AKBA) jest najsilniejszym inhibitorem 5-lipooksygenazy (5-LOX) i metaloproteinazy macierzy (MMP) – enzymów odpowiedzialnych za stan zapalny.

Cenna żywica kadzidłowca indyjskiego

Żywica z kadzidłowca indyjskiego była stosowana w tradycyjnej medycynie ludowej wielu krajów w leczeniu dolegliwości bólowych kręgosłupa i stawów oraz przewlekłych chorób zapalnych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, czy choroba Crohna. Ponadto wyciągi i olejki eteryczne z kadzidłowca były wykorzystywane jako środki antyseptyczne w płynie do płukania jamy ustnej oraz leczenia astmy i kaszlu. Przypisuje się jej właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwnowotworowe, przeciwcukrzycowe oraz immunomodulujące.

Właściwości i zastosowanie – co mówią badania naukowe?

Kadzidłowiec indyjski wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwbólowe, stymulujące układ odpornościowy, przeciwbakteryjnie i uspokajające. Za te cenne właściwości odpowiadają zawarte w ekstrakcie z żywicy z kadzidłowca kwasy bosweliowe. Szacuje się, że stanowią one nawet 30% czystej żywicy.

Działanie przeciwzapalne

Boswellia serrata zawiera kwasy bosweliowe wykazujące silne działanie przeciwzapalne, które prawdopodobnie jest związane z hamowaniem aktywności związków zaangażowanych w proces zapalny (prostaglandyny E i katepsyny G). Badania laboratoryjne wykazały, że kadzidłowiec może selektywnie hamować 5-lipooksygenazę (5-LOX) – enzym odpowiedzialny za syntezę leukotrienów, które uczestniczą w odpowiedzi zapalnej.

Przeciwzapalne właściwości kadzidłowca wykazano zarówno w badaniach na zwierzętach, jak i tych z udziałem ludzi. Ekstrakty z kadzidłowca stosuje się głównie w leczeniu chorób zapalnych i zwyrodnieniowych stawów w celu redukcji stanów zapalnych, dolegliwości bólowych oraz poprawy sprawności fizycznej i zdrowia stawów.

Przeprowadzone badania naukowe pokazały, że doustne przyjmowane ekstraktu z Boswellia serrata standaryzowanego na zawartość kwasów bosweliowych może pomóc w łagodzeniu stanu zapalnego i bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów.

Z przeglądu Cochrane wynika, że regularne stosowanie przez 3 miesiące u pacjentów na chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego ekstraktu z Boswellia serrata zawierającego 30% kwasów bosweliowych (AKBA) w dawkach 100 mg i 250 mg na dobę wiązało się z mniejszym nasileniem bólu i poprawą ruchomości stawów, w porównaniu z placebo. Ekstrakt z Boswellia serrata bogaty w kwasy bosweliowe o silnych właściwościach przeciwzapalnych, tłumi reakcje zapalne i dolegliwości bólowe oraz ma korzystny wpływ na zdrowie stawów.

Działanie przeciwbólowe

Przeprowadzone badania kliniczne wykazały, że ekstrakt z Boswellia serrata wykazuje nie tylko właściwości przeciwzapalne i przeciwartretyczne, lecz także uśmierza ból i poprawia sprawność fizyczną u pacjentów cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów.

Wyniki metaanalizy 7 randomizowanych kontrolowanych badań klinicznych z łącznym udziałem 545 pacjentów pokazały, że ekstrakt z Boswellia serrata może zmniejszać ból (w skali VAS i WOMAC) i sztywność stawów (w skali WOMAC), a także poprawiać ruchomość stawów (w skali WOMAC) oraz indeks bólowo-czynnościowy Lequesne’a, służący do oceny stopnia zaawansowania choroby zwyrodnieniowej stawów.

Naukowcy stwierdzili, że Boswellia serrata i jej ekstrakt w dawce co najmniej 100-250 mg na dzień przez 4 tygodnie może być skuteczną i bezpieczną opcją wspomagania leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów.

Działanie przeciwbakteryjne

Właściwości przeciwbakteryjne Boswellia serrata są dobrze znane i cenione w medycynie ajurwedyjskiej. Boswellia serrata wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec bakterii pałeczki okrężnicy (Escherichia coli), pałeczki ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa), pałeczki odmieńca pospolitego (Proteus Vulgaris) oraz gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Dzięki zawartości kwasów bosweliowych, a już zwłaszcza kwasu acetylo-keto-bosweliowego (AKBA), kadzidłowiec znajduje zastosowanie w terapii przeciwbakteryjnej skierowanej przeciwko bakteriom Gram-dodatnim i Gram-ujemnym.

Wspomaganie funkcji kognitywnych

Ostatnie doniesienia naukowe wskazują, że ekstrakt z Boswellia serrata pozytywnie wpływa na poprawę funkcji poznawczych u pacjentów, którzy doznali urazowego uszkodzenia mózgu (TBI). Trzymiesięczna suplementacja ekstraktem z kadzidłowca u pacjentów z urazowym uszkodzeniem mózgu przyczyniła się do poprawy funkcji kognitywnych we wszystkich przeprowadzonych testach oceniających sprawność poznawczą, w porównaniu z placebo.

Kadzidłowiec indyjski a IBD

Wyniki dotychczasowych badań sugerują, że Boswellia serrata może wywierać pozytywny wpływ na choroby przebiegające ze stanem zapalnym przewodu pokarmowego. Udokumentowano, że kwasy bosweliowe (zwłaszcza AKBA) mają działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze oraz mogą zmieniać skład mikroorganizmów jelitowych.

Pojedyncze badania (głównie przedkliniczne) wykazały, że Boswellia serrata może zmniejszać stan zapalny jelita grubego z podobną lub nawet lepszą skutecznością, jak leki o działaniu przeciwzapalnym (sulfasalazyna i mesalazyna). Na tej podstawie uznano, że Boswellia serrata może być skuteczna we wspomaganiu leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, jednak wymagane są kolejne badania, aby ocenić skuteczność terapii.

Kadzidłowiec indyjski a astma

W kilku niewielkich badaniach wykazano, że doustne stosowanie Boswellia serrata o właściwościach przeciwzapalnych może poprawiać funkcje płuc i łagodzić objawy astmy. Boswellia serrata hamuje syntezę leukotrienów, które powodują skurcze mięśni gładkich oskrzeli, dzięki czemu może zmniejszać objawy astmy. Jednak obecnie nie ma wystarczająco silnych dowodów naukowych, aby jednoznacznie stwierdzić, że Boswellia serrata jest pomocna w leczeniu u osób cierpiących na astmę.

Kadzidłowiec indyjski a odporność

Boswellia serrata może wykazywać właściwości immunostymulujące, dzięki którym wspiera zdrowie organizmu. Kwasy bosweliowe stymulują komórki układu odpornościowego (np. limfocyty i makrofagi) oraz zmniejszają stężenie cytokin, które inicjują i podtrzymują stan zapalny (np. TNF-α). W badaniu z udziałem 80 pacjentów w wieku 40-80 lat z udarem niedokrwiennym mózgu wykazano, iż Boswellia serrata skutecznie obniżyła poziom markerów stanu zapalnego we krwi (m.in.: TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8 i PGE2) już po 7 dniach suplementacji.

Działanie przeciwnowotworowe

Boswellia serrata jest suplementem diety, który jest skuteczny w redukcji stanów zapalnych i może ograniczać proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych (tzw. angiogenezę), co hamuje wzrost komórek nowotworowych.

Niedawne ustalenia naukowców sugerują, że Boswellia serrata może zmniejszać obrzęk mózgu i martwicę popromienną po radioterapii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Wykazano, iż nawet połowa pacjentów onkologicznych odniosła korzyści kliniczne w wyniku stosowania Boswellia serrata, a około jedna trzecia pacjentów dotkniętych tą chorobą mogła skutecznie zmniejszyć dawkę deksametazonu (glikokortykosteroidu) lub zapobiec jego długoterminowemu przyjmowaniu. Coraz częściej podkreśla się potencjalne właściwości przeciwnowotworowe Boswellia serrata, jednak wymagają one potwierdzenia w kolejnych badaniach.

Boswellia serrata w kosmetykach

Co daje stosowanie boswelli w kosmetykach? Jakie efekty daje na skórę i włosy? Komu jest polecane, dla jakiej cery? Wyjaśnia Katarzyna Budzyńska, kosmetolog i linergistka:

W przemyśle trychologicznym boswellia wykorzystywana jest głównie w tonikach, emulsjach lub maskach o działaniu łagodzącym i wyciszającym stan zapalny, co pośrednio może wpływać na kondycję mieszków włosowych, jednak jej działanie określa się zdecydowanie jako kojące, nie stymulujące.

W kontekście skóry gładkiej ma ona oczywiście podobne działanie i spotkać ją można w kosmetykach przeznaczonych do wspierania procesów regeneracyjnych, także w sytuacjach uszkodzeń mechanicznych wywołanych np. działaniem niektórych inwazyjnych zabiegów.

Boswellia jest jednym z niewielu znanych mi składników aktywnych o naprawdę bardzo uniwersalnym działaniu i trudno jest odradzić komukolwiek stosowania jej, wyjątek stanowić mogą oczywiście alergicy. Wśród osób, które powinny szukać tego składnika w produktach do pielęgnacji znajdą się nawet osoby dotknięte trądzikiem, atopowym zapaleniem skóry czy też problemami z nadmierną reaktywnością naczyń krwionośnych, a wszystko dzięki niezwykłym właściwościom kojąco-regeneracyjnym.

Dla kogo jest suplementacja kadzidłowca indyjskiego?

Stosowanie suplementów diety zawierających ekstrakt z Boswellia serrata jest najczęściej zalecane w następujących schorzeniach:

• reumatoidalne zapalenie stawów,
• choroba zwyrodnieniowa stawów,
• dolegliwości bólowe ze strony kręgosłupa i stawów,
• astma.

Wymagane są rozszerzone badania kliniczne, aby ocenić skuteczność regularnego stosowania Boswellia serrata u pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS), chorobą Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, cukrzycą, zaburzeniami neurologicznymi oraz chorobą nowotworową.

Jak stosować kadzidłowiec indyjski?

Zazwyczaj stosuje się 300-400 mg ekstraktu z kadzidłowca zawierającego 60% kwasów bosweliowych 3 razy dziennie przez 8-12 tygodni. Ekstrakt należy przyjmować podczas posiłku, najlepiej zawierającego tłuszcz, aby poprawić jego wchłanianie i biodostępność. Przyjmowanie jej wraz z posiłkiem może również pomóc w zapobieganiu potencjalnym dolegliwościom żołądkowo-jelitowym, takim jak łagodne rozstrój żołądka, które mogą wystąpić w przypadku przyjmowania na pusty żołądek.

W badaniach klinicznych stosowano dawki do 1000 mg wyciągu z Boswellia serrata dziennie przez okres do 6 miesięcy. Dowody na długoterminowe bezpieczeństwo stosowania przez okres dłuższy niż wspomniane 6 miesięcy są ograniczone. Ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem, jeśli planujesz stosować ten lek przez dłuższy czas.

Ekspertka Aura Herbals mgr farm. Zofia Winczewska dodaje:

Przeciwwskazania do stosowania

Suplementy diety zawierające ekstrakt z Boswellia serrata mogą wchodzić w interakcje z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ), takimi jak aspiryna, czy ibuprofen. Ponadto istnieją przeciwwskazania do stosowania ekstraktów z kadzidłowca, wśród których najczęściej wymienia się:

• ciążę,
• karmienie piersią,
• wiek dziecięcy (zwłaszcza małe dzieci).

Skutki uboczne

Dotychczasowe badania sugerują, że suplementy diety zawierające ekstrakt z Boswellia serrata można bezpiecznie stosować doustnie w dawkach do 1000 mg dziennie przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy.

Ekstrakt z kadzidłowca może jednak u niektórych osób powodować wystąpienie łagodnych skutków ubocznych, do których zalicza się:

• ból brzucha,
• nudności,
• biegunkę,
• zgagę,
• bóle głowy,
• świąd skóry.

Ponadto sugeruje się, że ekstrakt z Boswellia serrata może zwiększać przepływ krwi w macicy oraz miednicy, co wpływa na przepływ krwi menstruacyjnej i u niektórych kobiet może wywoływać skutki uboczne w postaci nasilonego krwawienia z dróg rodnych lub nawet poronienia u ciężarnych.