Fosfolipidy: co to jest, na co pomagają i jak je stosować?

Czym są fosfolipidy?

Fosfolipidy stanowią jeden z głównych składników błony komórkowej otaczającej każdą komórkę ciała. Charakteryzują się zarówno właściwościami hydrofilowymi (“lubiącymi” wodę), jak i hydrofobowymi (“odpychającymi” wodę).

Dzięki swojej budowie fosfolipidy spontanicznie organizują się w dwuwarstwowe struktury z hydrofilowymi głowami zwróconymi na zewnątrz (w stronę wody), a hydrofobowymi ogonami skierowanymi do wnętrza błony, tworząc barierę oddzielającą środowiska wodne. To właśnie ta właściwość umożliwia im pełnienie roli podstawowego składnika błon biologicznych.

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie rolą fosfolipidów w patogenezie chorób m.in. miażdżycy czy niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH). Fosfolipidy znajdują także zastosowanie jako leki lub suplementy diety w takich stanach jak przewlekłe zapalenie wątroby czy polekowe uszkodzenie wątroby.

Budowa fosfolipidu

Fosfolipidy są amfifilowymi cząsteczkami, co oznacza, że składają się zarówno z hydrofilowych (polarnych) głów, jak i hydrofobowych (niepolarnych) ogonów. Fosfolipidy składają się z dwóch cząsteczek kwasów tłuszczowych, cząsteczki alkoholu i cząsteczki kwasu fosforanowego.

Głowa najczęściej zbudowana jest z reszty fosforanowej połączonej z cząsteczką, taką jak cholina, etanoloamina czy seryna, a to zapewnia jej rozpuszczalność w wodzie. Z kolei ogony tworzą dwa łańcuchy kwasów tłuszczowych, które są nierozpuszczalne w środowisku wodnym.

Funkcje i rola fosfolipidów w organizmie człowieka

• Fosfolipidy zapewniają elastyczność, półprzepuszczalność i stabilizację błon komórkowych, co usprawnia regulację transportu i sygnalizacji w obrębie komórki;
• wspierają komórki wątrobowe w regeneracji oraz chronią je przed uszkodzeniami hepatocyty;
• wspomagają w trawieniu tłuszczów, działając jak emulgatory (rozbijając tłuszcz na mniejsze kropelki).

Właściwości fosfolipidów

Fosfolipidy działają przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie oraz wspomagają regenerację wątroby. Badania kliniczne potwierdzają przydatność zastosowania fosfolipidów przy leczeniu stłuszczenia i zapalenia wątroby, także spowodowanego nadużywaniem alkoholu czy zakażeniem wirusowym – głównie WZW typu C.

Wspomaganie trawienia i wchłaniania tłuszczów

Fosfolipidy działają jako naturalne emulgatory wobec lipidów, w tym cholesterolu, pełniąc ważną funkcję w ich trawieniu. Stanowią również istotny składnik żółci oraz lipoprotein, które biorą udział w transporcie tłuszczów w organizmie. Dodatkowo odgrywają ważną rolę w utrzymaniu integralności bariery śluzówki jelitowej, wspomagając ochronę przed patogenami i zapobiegając nadmiernej przepuszczalności jelit.

Regeneracja wątroby

Fosfolipidy wykazują działanie hepatoprotekcyjne – chronią komórki wątroby, wspomagając jej regenerację i utrzymując witalność błon komórkowych, w których regulowana jest zdecydowana większość czynności wątroby. Fosfolipidy mogą także hamować procesy włóknienia wątroby. Rola fosfolipidów jest także istotna w kontekście chorób takich jak niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD).

W badaniu z 2015 r. zakwalifikowano 324 pacjentów z NAFLD, w tym:

• z izolowanym NAFLD (n=113),
• z cukrzycą typu 2 (n=107),
• z mieszaną hiperlipidemią (n=104).

Wszyscy uczestnicy badania realizowali zbilansowaną dietę i plan aktywności fizycznej. Suplementowano fosfolipidy w porcji 1800 mg dziennie przez 24 tygodnie, a następnie 900 mg przez kolejne 48 tygodni.

W innym badaniu klinicznym porównywano skuteczność fosfolipidów do sylimaryny (związek z ostropestu plamistego) w kontekście poprawy funkcji wątroby. W trwającej 6 miesięcy terapii fosfolipidami wykazano większą skuteczność niż sylimaryny u pacjentów ze stłuszczoną wątrobą prowadząc do wyraźnej poprawy parametrów laboratoryjnych oraz redukcji włóknienia wątroby.

Właściwości przeciwzapalne

Fosfolipidy wykazują także działanie przeciwzapalne i regenerujące komórki wątroby, co wspiera detoksykację organizmu, a także czyni je skutecznym wsparciem w leczeniu chorób wątroby, takich jak:

• stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD/MASLD),
• zapalenie wątroby różnego pochodzenia.

Dzięki zdolności do wzmacniania i odbudowy błon komórkowych fosfolipidy wspierają:

• prawidłową strukturę i funkcję komórek wątrobowych,
• procesy naprawcze i detoksykacyjne wątroby,
• hamowanie stłuszczenia i zwłóknienia wątroby,
• zmniejszenie stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych.

Właściwości antyoksydacyjne

Niektóre fosfolipidy posiadają właściwości antyoksydacyjne. Pomagają zwalczać szkodliwe działanie wolnych rodników i stresu oksydacyjnego, które mogą przyczyniać się do uszkodzeń wątroby. W jednym z badań na modelu zwierzęcym wykazano, że suplementacja fosfatydylocholiny z olejem kokosowym znacząco zwiększyła status antyoksydacyjny, tym samym hamując wytwarzanie reaktywnych form tlenu. Odnotowano również zmniejszenie uwalniania cytokin prozapalnych, co ostatecznie pomogło w utrzymaniu prawidłowej architektury wątroby.

Wsparcie układu sercowo-naczyniowego

Fosfolipidy mogą korzystnie wpływać na profil lipidów we krwi. Pomagają one regulować poziom cholesterolu we krwi, wpływając na jego transport i metabolizm. Przyczyniają się do zwiększania jego rozpuszczalności w przewodach żółciowych, zapobiegając odkładaniu się złogów cholesterolowych w żyłach i tętnicach.

Kiedy warto stosować fosfolipidy?

• Wspierająco w stłuszczeniu i zapaleniu wątroby;
• mogą pomóc w ochronie przed skutkami ubocznymi leków “obciążających” wątrobę;
• usprawnienie metabolizmu tłuszczów.

Fosfolipidy ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające i działanie ochronne mogą być stosowane w leczeniu różnych schorzeń wątroby. Ponadto w jednym z badań wykazano, że długotrwałe stosowanie NLPZ może zaburzyć warstwę fosfolipidową przewodu pokarmowego, co może zaburzać ich prawidłową pracę.

Działanie fosfolipidów na mózg

Istnieją także badania wskazujące korzystny wpływ fosfolipidów na układ nerwowy. Fosfatydylocholina jako źródło choliny staje się prekursorem do produkcji acetylocholiny, która pełni istotną rolę w procesach pamięci i koncentracji.

Ponadto ochrona przed stresem oksydacyjnym i uszkodzeniami błony komórki, jaką pełni fosfatydylocholina wspiera prawidłowe funkcje neuronów, ich neuroplastyczność i różnicowanie. W jednym z badań wskazano także, że poziom fosfatydylocholiny we krwi może mieć związek z chorobą Alzheimera, choć wymaga to dalszych badań.

Jak stosować fosfolipidy?

Dawkowanie: 1-6 g dziennie w formie doustnej przez co najmniej 3 miesiące. Najlepiej rozbić sobie dawkowanie na 2-3 porcje w ciągu dnia, np. do głównych posiłków.

Pora dnia/posiłku: Zaleca się przyjmować fosfolipidy podczas posiłków, popijając szklanką wody.

Jak długo można stosować fosfolipidy? Zaleca się suplementację fosfolipidów długofalowo, aby móc ocenić skuteczność takiej interwencji. Mają wysoki profil bezpieczeństwa i dobrą tolerancję.

Kiedy warto stosować preparaty z fosfolipidami?

Leki lub suplementy diety zawierające fosfolipidy można rozważyć w porozumieniu z lekarzem w takich stanach jak przewlekłe choroby wątroby lub jej zapalenie; toksyczne, poalkoholowe lub polekowe uszkodzenie wątroby; leczenie chorób dróg żółciowych i kamicy żółciowej lub na regenerację wątroby.

Przeciwwskazania do stosowania fosfolipidów

• Alergia na składnik aktywny, a także soję,
• ciąża,
• laktacja.

Produkty bogate w fosfolipidy

W czym są fosfolipidy i jakie są ich najbogatsze źródła? Fosfolipidy, bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, można dostarczać z pożywieniem.

Produkty bogate w fosfolipidy:

• olej z kryla
• jaja kurze (szczególnie żółtka jaj)
• mleko krowie
• mięso wołowe
• wieprzowina
• łosoś, tuńczyk
• owoce morza
• nasiona soi
• zarodek kukurydzy
• orzechy ziemne
• skrobia zbożowa
• kiełki pszenicy

Do produkcji leków i suplementów diety używa się fosfolipidów pochodzących z nasion soi lub rzadziej z ikry łososia.

Fosfolipidy sojowe

W większości preparaty zawierające fosfolipidy powstają z nasion soi. Pochodzą one z konwencjonalnych upraw, bez modyfikacji genetycznych. Warto czytać dokładnie etykiety preparatów, ponieważ pochodzenie surowca z GMO musi być wyraźnie zaznaczone.