Kwasy omega-3 dla dzieci nadpobudliwych – czy pomagają?

Niedobór kwasów omega-3 a ADHD

Dotychczas przeprowadzone badania wskazują, że dzieci z ADHD (ang. attention deficit hyperactivity disorder) mają niższe poziomy kwasów omega-3 w porównaniu do zdrowych dzieci. W metaanalizie z 2018 r. odnotowano, że dzieci i młodzież z ADHD mają niższe poziomy kwasu DHA (kwas dokozaheksaenowy), jak i kwasu EPA (kwas eikozapentaenowy). Pomimo że aktualne schematy leczenia ADHD łagodzą objawy ADHD (m.in. metylofenidat) to nadal aż 20-40% pacjentów może nie odnosić korzyści z tradycyjnego leczenia. Z tego powodu poszukiwane są nowe metody terapeutyczne o mierzalnych mechanizmach działania i wyraźnej skuteczności.

Suplementacja kwasów omega-3 u dzieci z ADHD

W badaniach wskazywany jest potencjał kwasów omega-3 we wspieraniu dzieci i młodzieży z ADHD. Metaanaliza badań klinicznych z 2018 roku, która objęła 7 badań klinicznych i 534 młode osoby wykazała, że suplementacja kwasów omega-3 (w tym frakcji EPA i DHA) redukowała objawy kliniczne ADHD i wpływała korzystnie na sprawność poznawczą. Badania włączone do metaanalizy były randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo (tzw. złoty standard). Kwasy omega-3 (EPA i DHA) były suplementowane w połączeniu lub jako osobne frakcje. Uczestnikami były dzieci i młodzież odpowiednio w wieku 4-12 lat i 13-17 lat.

Wyniki badań z udziałem dzieci i młodzieży z ADHD

Podawanie kwasów omega-3 znacząco poprawiło objawy zgłaszane przez rodziców, w tym nieuwagę oraz nadpobudliwość. Parametry te oceniano za pomocą odpowiednich skal diagnostycznych (podskalą poznawczą Connera i podskalą nieuwagi Connera DSM-IV). 

Zarówno w przypadku nieuwagi, jak i całkowitego wyniku ADHD efekty są widoczne po zastosowaniu porcji kwasów omega-3 z dawką dzienną EPA poniżej 500 mg/dzień, ale i większą. Inaczej to wygląda w przypadku objawów nadpobudliwości – tutaj skuteczne okazały się dopiero porcje kwasów omega-3 z dawką EPA wynoszącą minimum 500 mg na dzień lub więcej.

Co ciekawe niektóre badania wykazały nieprawidłowości zapalne w ADHD, co potwierdzałoby hipotezę, że kwasy omega-3 redukują objawy ADHD poprzez działanie przeciwzapalne. Zresztą w jednym z badań wykazano, że dzieci z ADHD mają wyższe poziomy IL-6 i IL-10 (związków, które pobudzają reakcję zapalną), a suplementacja kwasów omega-3 może obniżać poziomy IL-6 i białka C-reaktywnego.

Na podstawie tych doniesień wydaje się, że to EPA może odgrywać zasadniczą rolę w regulowaniu objawów ADHD. Kluczowe zatem, aby weryfikować, jaką porcję tego kwasu zawiera wybrany przez nas preparat z omega-3.

Pojawiła się też praca oceniająca skuteczność suplementacji kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 u dzieci w wieku przedszkolnym (wiek 3-6 lat) zagrożonych ADHD. Ocena objawów dokonywana była zarówno przez nauczycieli, jak i rodziców (oceniane były m.in. problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne oraz zdolności intelektualne). Podawanie porcji 370 mg EPA wraz z 116 mg DHA i 40 mg GLA (kwas gamma linolenowy występujący m.in. w oleju z wiesiołka) przez 4 miesiące wpłynęło korzystnie na redukcję objawów ADHD. 

Niemniej jednak nie brakuje też prac dających odwrotne wyniki i wskazują na brak skuteczności omega-3 w regulacji objawów ADHD. W najnowszej metaanalizie z 2023 r. wskazuje się, że kwasy omega-3 nie wpłynęły znacząco na redukcję objawów ADHD w porównaniu z kontrolą. Jednak badacze podkreślają, że jeżeli okres suplementacji wynosi co najmniej 4 miesiące, szala przechyla się w kierunku skuteczności klinicznej w porównaniu do placebo. Wydaje się zatem, że długofalowa suplementacja kwasów omega-3 może nieść korzyści w ADHD.

Jak kwasy omega-3 mogą pomóc dzieciom z ADHD?

Mechanizmy stojące za działaniem kwasów omega-3 w kontekście ADHD zostały opisane w pracach naukowych. W publikacji Bos D. et al. ustalono, że efekty nienasyconych kwasów tłuszczowych wynikają prawdopodobnie ze swojego oddziaływania na błony komórkowe (upłynniają je), a także udział w produkcji osłonek mielinowych, co przekłada się na neuroprzekaźnictwo.

Już badania na modelach zwierzęcych ujawniły, że niedobór omega-3 zaburza neurotransmisję serotoniny i dopaminy, a szczury na diecie niedoborowej w kwas DHA mają mniejsze neurony. Co więcej, niskie stężenia kwasów omega-3 w korze przedczołowej korelowały z nadpobudliwym i impulsywnym zachowaniem u tych zwierząt. Kontekst „dysfunkcyjnego” przekaźnictwa dopaminy jest szczególnie interesujący, ponieważ w badaniach z udziałem ludzi dysfunkcja dopaminy jest wiązana z upośledzeniem kontroli poznawczej w ADHD.

Ile kwasów omega-3 potrzebują dzieci?

Badania ostatnich lat dostarczają nowych dowodów na to, że suplementacja kwasów omega-3 może być skutecznym uzupełnieniem farmakologicznego leczenia ADHD. Nadal jednak nie ma jednoznacznych wytycznych postępowania, dlatego warto uporządkować sobie wnioski z prac naukowych. 

• Wspomniana wyżej metaanaliza z 2018 r. sugeruje, że najwięcej korzyści może przynieść suplementacja porcji kwasów omega-3 zawierającej co najmniej 500 mg EPA dziennie.
• W innym badaniu suplementacja kwasów omega-3 – 650 mg EPA + 650 mg DHA także korzystnie wpłynęła na chłopców ze zdiagnozowanym ADHD w kontekście poprawy objawów nieuwagi.

Ponadto u dzieci rozwijających się typowo, suplementacja omega-3 także niesie korzyści. W badaniach wykorzystujących zadania wymagające ciągłej uwagi wykazano, że suplementacja kwasami tłuszczowymi omega-3 prowadzi do zwiększenia aktywacji mózgu w obszarach przedczołowych i poprawy wykonywania zadań zarówno u dzieci z ADHD, jak i u dzieci rozwijających się typowo.

Niemniej jednak nie brakuje badań, które dają przeciwstawne wnioski. Między innymi w metanalizie badań z 2023 r. nie stwierdza się, aby wysokie dawki EPA ani wysoki stosunek EPA/DHA poprawiały objawy ADHD. Z tego powodu obszar ten wymaga dalszych badań, które w przyszłości być może pozwolą na sformułowanie wytycznych.