Rokitnik zwyczajny – jakie ma właściwości i zastosowanie?

Rokitnik – co to jest?

Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L., rokitnik pospolity) to gatunek ciernistej rośliny z rodziny oliwnikowatych. Potocznie bywa również nazywany „rosyjskim ananasem”. Występuje na terenie Europy oraz Azji. W Polsce jego naturalne stanowiska znajdują się nad Bałtykiem i w Pieninach. Tę roślinę można spotkać na górskich stokach, w dolinach rzek i wzdłuż wybrzeży morskich. To bardzo wytrzymała roślina odporna na suszę, mróz czy zanieczyszczenia powietrza.

Rokitnik zwyczajny znajduje się pod ochroną i jego zbieranie w tych rejonach jest zabronione, dlatego surowce pozyskuje się z terenów uprawnych. Uprawa rokitnika jest dość łatwa, gdyż jest to odporny krzew. W naturalnych siedliskach rokitnik może osiągać do 4 m wysokości. Liście rokitnika mają kształt lancetowaty, które od spodu pokryte są gęstymi, srebrzystymi włoskami.

Rokitnik posiada żółte kwiaty oraz okrągłe, pomarańczowe owoce, mające cierpki smak. Suszone i świeże owoce rokitnika są wykorzystywane od wieków w różnych częściach świata jako składnik potraw i element fitoterapii. W medycynie ludowej wykorzystywano rokitnika w postaci naparów z liści i kory bądź nalewek z owoców. Współcześnie wykorzystuje się owoce rokitnika, liście, a także olej z pulpy owoców lub nasion rokitnika. Różnica między tymi olejami polega głównie na zawartości karotenoidów oraz kwasów tłuszczowych. Owoce rokitnika mają niską zawartość cukrów prostych (2-5%) i mają niski indeks glikemiczny.

Rokitnik pospolity – właściwości

Rokitnik posiada właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne, immunomodulujące i pielęgnacyjne. Cenne właściwości zawdzięcza zawartości około 200 bioaktywnych substancji. Rokitnik zwyczajny jest źródłem takich składników jak:

• witamina C (kwas askorbinowy),
• witamina E,
• witamina K,
• witamina A,
• związki mineralne,
• fitosterole,
• polifenole (m.in. flawonoidy, karotenoidy),
• nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, omega-6, omega-7 i omega-9,
• nasycone kwasy tłuszczowe (kwas palmitynowy),
• kwasy organiczne,
• aminokwasy.

W owocach rokitnika znajdują się niewielkie ilości:

• żelaza,
• wapnia,
• cynku,
• potasu,
• miedzi,
• manganu,
• witaminy B1, B2, B6, B12.

Rokitnik wyróżnia wysoka zawartość witaminy C – w 100 g świeżych owoców znajduje się ok. 120-900 mg. Sok z owoców rokitnika ze sklepowej półki traci podczas przemysłowej obróbki technologicznej od 5% do 11% całkowitego kwasu askorbinowego, a produkcja zagęszczonego soku powoduje zmniejszenie tej witaminy o 50%.

Cenne nienasycone kwasy tłuszczowe

Rokitnik zawdzięcza swoje cenne właściwości zawartości kwasów tłuszczowych. Rokitnik to źródło ważnych kwasów tłuszczowych: kwas alfa-linolenowy (ALA), gamma-linolenowy (GLA), kwas palmitooleinowy, kwas oleinowy. Rokitnik jest jedynym olejem, który w naturalny zawiera stosunek kwasu linolenowego (n-3) do kwasu linolowego (n-6) w proporcji 1:1.

Owoce rokitnika – jak mogą Cię wesprzeć?

Kwasy organiczne wspomagają proces tworzenia nowej tkanki kostnej poprzez wspieranie przemianę mezenchymalnych komórek macierzystych w osteoblasty – komórki, które generują tkankę kostną.

Badania wykazują, że rokitnik posiada 17 różnych aminokwasów, z czego 7 z nich są aminokwasami niezbędnymi, które nie są produkowane przez nasz organizm i musimy je przyswajać w swojej diecie.

Polifenole w rokitniku mają silne oddziaływanie antyoksydacyjne, a badania wykazują, że rokitnik ma większe stężenia antyoksydantów niż owoce takie jak pomarańcze, mandarynki czy borówki. Suplementacja polifenoli może pomóc w prewencji pierwotnej chorób takich jak choroby naczyniowo-sercowe i cukrzyca. Polifenole również mają oddziaływanie chroniące przed niektórymi formami raka.

Rokitnik zwyczajny wykazuje potencjalne:

Działanie kardioprotekcyjne

Rokitnik jest bogaty w fitosterole, które są związkami roślinnymi o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. Pomagają chronić organizm przed uszkodzeniami i chorobami (np. nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca czy profilaktyka udaru mózgu). Fitosterole pomagają blokować wchłanianie cholesterolu z diety, co może pomóc w zapobieganiu tworzeniu się zatorów w naczyniach krwionośnych i tętnicach przez „zły” cholesterol LDL.

Olej z rokitnika jest dobrym źródłem kwercetyny, antyoksydantu, który jest bezpośrednio powiązany z niższym ryzykiem chorób serca. Warto dodać, że witamina C obniża ciśnienie krwi i ma działanie uszczelniające naczynia krwionośne, co pozytywnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy. Składniki w rokitniku również wspomagają w prewencji hiperlipidemii poprzez zmniejszenie stężeń trójglicerydów w osoczu.

Działanie przeciwutleniające i przeciwbakteryjne

Substancje aktywne zawarte w owocach rokitnika mają właściwości antyoksydacyjne, czyli chronią organizm przed działaniem wolnych rodników oraz niwelują ich niekorzystny wpływ na organizm. Badania in vitro wykazały przeciwbakteryjne właściwości rokitnika zwyczajnego przeciwko: Bakteriom Gram Ujemnym – Staph. aureus, Staph epidermidis, Streptococcus pyogenes, E. coli. Badania również wykazują działania bakteriostatyczne przeciw Staph. aureus odpornemu na metycylinę.

W jednym badaniu połączenie rozcieńczonych soków z rokitnika i jeżyn hamowało wzrost 7 gatunków bakterii, które mogą powodować próchnicę i zapalenie dziąseł. Są badania, które również zwracają uwagę na działanie antywirusowe. Znaleziono substancje w rokitniku, które hamują replikację herpes wirus 2 (opryszczka).

Rokitnik a choroby skóry

Rokitnik zawiera kwas palmitynowy, który znajduje się również w tłuszczu ludzkiej skóry. W związku z tym uważa się, że olej rokitnikowy przyspiesza regenerację skóry przy oparzeniach, odleżynach, oparzeniach posłonecznych czy trudno gojących się ranach. Może zmniejszać widoczność blizn. Te same lipidy z owoców rokitnika mogą również pomagać w nawilżaniu i zmiękczaniu skóry, poprawiając jej koloryt i elastyczność. Obecność nienasyconych kwasów tłuszczowych w rokitniku korzystnie wpływa na odbudowę bariery hydrolipidowej skóry. Może to być szczególnie przydatne dla osób z suchą lub dojrzałą skórą, która z czasem może stracić swoją elastyczność.

Olej rokitnikowy może być pomocnym uzupełnieniem terapii na różne dolegliwości skórne, ale także wsparcie leczenia atopowego zapalenia skóry, łuszczycy, nadmiernego przesuszenia czy podrażnień. Nadaje się dla cery dojrzałej, jak i młodej. Badania wykazują właściwości przeciwłuszczycowe, w Badaniu Boca et al.: chorzy na łuszczycę, którzy byli leczeni preparatem z rokitnika, wykazali poprawę w porównaniu z grupą placebo.

Olej rokitnikowy na włosy

Olej z rokitnika wykorzystywany jest w produktach do pielęgnacji włosów. Olej ten zawiera lipidy, które mogą usuwać nadmiar oleju z włosów i je oczyszczać. Olej z rokitnika wspomaga również strukturę włosów, więc będzie przydatnym, naturalnym dodatkiem do domowych zabiegów pielęgnacyjnych na włosy, które mają na celu ich ochronę przed uszkodzeniem. Dodatkowo wpływa na ich elastyczność i nadaje im połysk. Kosmetyki do włosów z dodatkiem oleju z rokitnika wykorzystuje się pomocniczo na problemy takie jak przesuszenie skalpu, łupież czy wypadanie włosów.

Stosowanie rokitnika

Rokitnik zwyczajny jest wszechstronnie wykorzystywany w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i kosmetycznym. Możesz kupić:

• olej z rokitnika,
• liście rokitnika,
• nasiona rokitnika,
• sok z miąższu,
• pulpę,
• susz,
• herbatki,
• serum olejowe,
• szampon,
• wcierkę,
• odżywkę.

Rokitnik cieszy się zainteresowaniem naukowców, a badania kliniczne i in vitro sugerują na jego potencjalną użyteczność w niektórych dolegliwościach, jednak jego właściwości lecznicze nie są potwierdzone (nie jest lekiem) i powinien on być traktowany jako dodatek-wsparcie.

Jak wykonać domowe przetwory z owoców rokitnika?

Z owoców rokitnika możemy wykonać smaczne i odżywcze domowe przetwory:

• konfiturę,
• przecier,
• galaretkę,
• olejek,
• dżem,
• oleosom,
• sok,
• nalewkę.

Surowiec kupisz w sklepach ze zdrową żywnością i aptekach. Rokitnik pomaga szczególnie w okresie jesienno zimowym, gdy potrzebujemy wzmocnić odporność lub rozgrzać się podczas infekcji, ponieważ to dobre źródło naturalnej witaminy C. Rokitnik może być wykorzystywany w formie przetworów jako smaczny dodatek na kanapki, do naleśników czy duszonych mięs (w formie konfitury), czy zimowej herbaty (w formie soku, nalewki).

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania do stosowania rokitnika to:

• alergia na rokitnika,
• ciąża,
• planowane operacje,
• stosowanie niektórych leków.

Ostrożność muszą zachować pacjenci, których dotyczy choroba wrzodowa żołądka, choroby nerek, kamica żółciowa oraz osoby ze stanami zapalnymi pęcherzyka żółciowego, trzustki i wątroby.

Z uwagi na wysoką zawartość witaminy C (kwas askorbinowy) nie zaleca się spożywania dużych ilości rokitnika osobom chorującym na kamicę nerkową. Zachowaj ostrożność jeśli stosujesz inne preparaty zawierające witaminę C, aby nie doprowadzić do jej nadmiernego spożycia. Z kolei olej i sok z rokitnika są przeciwwskazane dla osób cierpiących na wrzody dwunastnicy i w przypadku wrzodów żołądka, gdyż mogą one nasilać objawy choroby.