Czy witamina D wpływa na hormony płciowe?
Tak, witamina D wpływa pośrednio na produkcję i regulację hormonów płciowych, co ma znaczenie dla funkcjonowania układu rozrodczego, płodności oraz regulacji cyklu menstruacyjnego. Niedobór witaminy D może więc sprzyjać zaburzeniom hormonalnym, problemom z płodnością i pogorszeniu sprawności seksualnej.
Witamina D jest hormonem steroidowym, co oznacza, że działa w organizmie jak hormon, a nie jak „typowa witamina” z diety. Ma podobną budowę chemiczną do hormonów takich jak testosteron, estrogen czy kortyzol. Po przekształceniu w aktywną formę (kalcytriol), witamina D łączy się z receptorami w komórkach i wpływa na geny, czyli dosłownie steruje pracą komórek, np. w kościach, mięśniach, układzie odpornościowym i w gruczołach płciowych. Receptory witaminy D (VDR) występują w tkankach rozrodczych (jajniki, jądra, macica) oraz w przysadce i podwzgórzu, dlatego odgrywa ona kluczową rolę w gospodarce hormonalnej. Niedobór witaminy D obniża produkcję i działanie hormonów płciowych, dlatego może wiązać się z występowaniem nieregularnych cykli, spadku libido, zaburzeń płodności i pogorszenia samopoczucia hormonalnego.
Mechanizm działania witaminy D na hormony płciowe
Kiedy witamina D dostanie się do organizmu (z pożywienia lub ze słońca), zostaje przekształcona w swoją aktywną formę – kalcytriol. Ta aktywna cząsteczka działa jak hormon, czyli przekazuje sygnały do różnych tkanek.
Kalcytriol łączy się z receptorem witaminy D (VDR), który znajduje się m.in. w jajnikach, jądrach, przysadce mózgowej i nadnerczach.Po utworzeniu kompleksu z receptorem, kalcytriol wpływa na ekspresję genów w jądrze komórkowym regulując m.in. produkcję hormonów płciowych, takich jak estrogen, progesteron czy testosteron.
Dzięki temu witamina D może:
- wspierać produkcję testosteronu u mężczyzn,
- ułatwiać przekształcanie androgenów w estrogeny u kobiet (poprzez enzym aromatazę),
- pomagać przysadce mózgowej utrzymać prawidłowy poziom LH i FSH – hormonów, które kontrolują pracę jajników i jąder,
- wpływać na wrażliwość komórek na działanie hormonów płciowych.
Jak witamina D wpływa na poszczególne hormony płciowe?
Jak niedobór witaminy D wpływa na hormony płciowe?
Niedobór witaminy D negatywnie wpływa na hormony płciowe, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Nie jest to wpływ natychmiastowy, ale narastający i wielotorowy – obejmuje oś podwzgórze-przysadka-gonady (HPG), czyli centralny układ regulujący płodność, cykl i produkcję hormonów płciowych.
Co się dzieje z hormonami przy niedoborze witaminy D?
- Spada aktywność receptorów VDR w jajnikach, jądrach i przysadce – a to zaburza komunikację między mózgiem a gruczołami płciowymi.
- Zmniejsza się aktywność enzymu aromatazy, który przekształca androgeny (np. testosteron, androstendion) w estrogeny.
- Zaburza się wydzielanie LH i FSH z przysadki mózgowej, co wpływa na cykl owulacyjny u kobiet i spermatogenezę u mężczyzn.
- Spada poziom SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe) – przez co dochodzi do wahań poziomów wolnych hormonów (np. zbyt wysokie androgeny u kobiet).
- Pogarsza się wrażliwość tkanek na działanie hormonów płciowych, nawet jeśli ich stężenia są w normie.
Niedobór witaminy D może wpływać poprzez pośrednie mechanizmy na obniżenie produkcji i działania hormonów płciowych tym samym prowadząc do nieregularnych cykli, spadku libido, zaburzeń płodności i pogorszenia samopoczucia hormonalnego.
-
Czym są hormony?
Hormony to substancje chemiczne produkowane przez gruczoły dokrewne, które pełnią funkcję przekaźników w organizmie, regulując jego kluczowe procesy, takie jak wzrost, metabolizm, rozwój i nastrój. Są one uwalniane do krwi i transportowane do komórek docelowych, gdzie wiążą się z receptorami, inicjując określone reakcje. Hormony są wytwarzane przez różne gruczoły dokrewne i komórki, takie jak np. przysadka mózgowa, tarczyca, tadnercza, trzustka, jajniki i jądra.
-
Co to znaczy że witamina D jest prohormonem?
Tak, witamina D jest prohormonem, a nie typową witaminą, ponieważ po dostarczeniu do organizmu (np. poprzez skórę lub suplementację) ulega przekształceniu w biologicznie aktywną formę – hormon. Właściwa forma hormonu to 1,25-dihydroksycholekalcyferol (kalcytriol), który reguluje wiele procesów w organizmie, w tym gospodarkę wapniowo-fosforanową, a witamina D (cholekalcyferol/ergokalcyferol) jest jej prekursorem. WItamina D to hormon regulujący pracę od 200 do 500 genów odpowiedzialnych za tysiące szlaków metabolicznych.
-
Czy witamina D wpływa na tarczycę?
Tak, witamina D wpływa na hormony tarczycy, a jej niedobór może zwiększać ryzyko chorób tarczycy i wpływać na wzrost poziomu TSH. Witamina D odgrywa rolę w regulacji funkcji tarczycy, w tym w procesach autoimmunologicznych, takich jak choroba Hashimoto, i może pomagać w obniżeniu poziomu TSH przy niedoczynności tarczycy. Jej niedobór może nasilać procesy zapalne w tarczycy, zwiększać poziom przeciwciał tarczycowych i hormonu TSH oraz zmniejszać stężenie hormonów tarczycy we krwi.
-
Czy witamina D wpływa na testosteron?
Witamina D jako prohormon ma pośredni wpływ na wytwarzanie testosteronu. Wpływa na komórki Leydiga w jądrach, które są odpowiedzialne za jego syntezę. Niedobór witaminy D jest powiązany z niższym poziomem testosteronu, zwłaszcza u mężczyzn z istniejącymi problemami zdrowotnymiNiedobór witaminy D jest skorelowany z obniżeniem stężenia testosteronu w organizmie. Suplementacja witaminy D przy niskich, wyjściowych stężeniach testosteronu może nieznacznie zwiększyć stężenie testosteronu u mężczyzn.
-
Źródła
- Blomberg Jensen M, Bjerrum PJ, Jessen TE, Nielsen JE, Joensen UN, Olesen IA, Petersen JH, Juul A, Dissing S, Jørgensen N. Vitamin D is positively associated with sperm motility and increases intracellular calcium in human spermatozoa. Hum Reprod. 2011 Jun;26(6):1307-17. doi: 10.1093/humrep/der059. Epub 2011 Mar 22. PMID: 21427118.
- Merhi Z, Doswell A, Krebs K, Cipolla M. Vitamin D alters genes involved in follicular development and steroidogenesis in human cumulus granulosa cells. J Clin Endocrinol Metab. 2014 Jun;99(6):E1137-45. doi: 10.1210/jc.2013-4161. Epub 2014 Mar 14. PMID: 24628555; PMCID: PMC4037738.
- Pilz S, Frisch S, Koertke H, Kuhn J, Dreier J, Obermayer-Pietsch B, Wehr E, Zittermann A. Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men. Horm Metab Res. 2011 Mar;43(3):223-5. doi: 10.1055/s-0030-1269854. Epub 2010 Dec 10. PMID: 21154195.
- Simsek Y, Cakır I, Yetmis M, Dizdar OS, Baspinar O, Gokay F. Effects of Vitamin D treatment on thyroid autoimmunity. J Res Med Sci. 2016 Oct 18;21:85. doi: 10.4103/1735-1995.192501. PMID: 28163731; PMCID: PMC5244647.
- Zhang J, Chen Y, Li H, Li H. Effects of vitamin D on thyroid autoimmunity markers in Hashimoto’s thyroiditis: systematic review and meta-analysis. J Int Med Res. 2021 Dec;49(12):3000605211060675. doi: 10.1177/03000605211060675. PMID: 34871506; PMCID: PMC8711703.