Jeżówka purpurowa – lecznicze właściwości pięknej rośliny

Jeżówka purpurowa – co to za roślina?

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea) to roślina wieloletnia należąca do rodziny astrowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, ale jest również powszechnie uprawiana w krajach Europy, w tym w Polsce. Ze względu na swoje walory estetyczne, bywa wysiewana w przydomowych ogródkach w celach ozdobnych. Jeżówka to piękna roślina polecana do ogrodów, na rabaty, łąki kwietne (jej kwiaty są atrakcyjne dla pszczół i motyli), a także jako kwiat cięty, czy na bukiety. Jeżówka należy do roślin kwitnących latem od czerwca do sierpnia.

Jak wskazuje jej nazwa, kwiaty jeżówki najczęściej występują w purpurowym kolorze, ale zdarzają się też odmiany o białych, żółtych, pomarańczowych i czerwonych płatkach. W Polsce można spotkać różne odmiany tego ziela, lecz największą popularnością cieszy się gatunek purpurowy, o pięknych kwiatach w kolorze jasnoróżowym.

Znaczenie jeżówki jest związane także z jej właściwościami leczniczymi, w szczególności działaniem przeciwzapalnym i immunomodulującym (wspierającym pracę układu odpornościowego).

W ziołolecznictwie stosowane są trzy rodzaje jeżówki:

• jeżówka purpurowa (E. purpurea),
• jeżówka wąskolistna (E. angustifolia),
• jeżówka blada (E. pallida).

Częściami rośliny o najszerszym zastosowaniu leczniczym jest ziele jeżówki i korzeń jeżówki. Roślina ta miała zastosowanie w tradycyjnej medycynie u amerykańskich Indian i szybko zdobyła uznanie u osadników. W XIX wieku twierdzenia o leczniczych właściwościach rośliny wahały się od oczyszczania krwi, gojenie świeżych ran, aż po leczenie zawrotów głowy i ukąszeń grzechotników. Na początku XX wieku ekstrakty z echinacei były stosowane jako środki przeciwinfekcyjne, jednak jej znaczenie zmalało po odkryciu antybiotyków.

Ziele jeżówki – bogactwo składników

Jeżówka purpurowa to nie tylko widowiskowy kwiat ozdobny i roślina rabatowa, ale także źródło cennych składników biologicznie czynnych, takich jak:

• pochodne kwasu kawowego (m.in. kwas cykoriowy, echinakozyd, cynaryna),
• flawonoidy (m.in. pochodne kwercetyny i kemferolu),
• alkiloaminy i glikoproteiny,
• polisacharydy,
• witamina C, żelazo, magnez i wapń.

To z obecności tych związków wynikają jej wyjątkowe właściwości zdrowotne – działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i immunomodulujące.

Jeżówka purpurowa (echinacea purpurea) - właściwości lecznicze

Ze względu na silne właściwości przeciwzapalne i immunomodulujące (wzmaga aktywność komórek odpornościowych) jeżówka purpurowa znajduje zastosowanie przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych, takich jak przeziębienia, stany zapalne gardła, zatok, oskrzeli, jej właściwości są jednak doceniane także w kosmetyce i pielęgnacji skóry.

Wspiera układ odpornościowy

Jeżówka purpurowa często wykorzystywana jest jako składnik leków wspierających odporność organizmu. Zawarte w niej substancje aktywne stymulują komórki układu odpornościowego, takie jak limfocyty B i limfocyty T oraz pobudzają do działania makrofagi (komórki żerne, które odpowiadają za wchłanianie i trawienie ciał obcych, np. bakterii). Leki z jeżówką purpurowej są stosowane także w terapii schorzeń wiążących się z obniżeniem odporności i przewlekłymi stanami zapalnymi.

Wspiera leczenie infekcji

Napary z ziela jeżówki lub preparaty lecznicze zawierające ekstrakty z niej, często stosowane są wspomagająco jako naturalny sposób w leczeniu przeziębień. Badania kliniczne potwierdzają, że ich stosowanie pozwala na skrócenie czasu trwania choroby oraz złagodzenie jej objawów. Stosowana profilaktycznie jeżówka pozwala na zmniejszenie częstości występowania przeziębień oraz obniża ryzyko nawrotu infekcji górnych dróg oddechowych.

Działa przeciwzapalnie

Jeżówka purpurowa to także roślina o silnym działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Zawarte w niej substancje aktywne hamują wydzielanie histaminy, prostaglandyn i leukotrienów oraz hamują aktywność enzymów COX-1, COX-2 i LOX-5 odpowiedzialnych za powstawanie stanów zapalnych w organizmie. Działanie przeciwzapalne jeżówki związane jest przede wszystkim z obecnością kwasu kawowego i jego pochodnych oraz alkamidów.

Hamuje aktywność bakterii, grzybów i wirusów

Związki aktywne zawarte w jeżówce purpurowej działają także przeciwgrzybiczo, przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie. Badania in vitro potwierdziły aktywność przetworów z jeżówki m.in. na wirusy grypy A i B, wirusy RSV, opryszczki, paragrypy oraz koronawirusy, w tym odpowiedzialnego za COVID wirusa SARS-CoV-2. Spośród bakterii na działanie substancji przeciwbakteryjnych obecnych w jeżówce purpurowej podatne są gronkowce i paciorkowce. Preparaty zawierające ekstrakt z jeżówką mogą być stosowane na zapalenia układu moczowego, opryszczki czy w leczeniu półpaśca.

Wspiera leczenie dolegliwości skórnych

Ekstrakt z jeżówki purpurowej stosowany jest często w kosmetologii jako składnik maści oraz kremów do pielęgnacji skóry twarzy i ciała. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym i wspierającym regenerację naskórka kosmetyki z jeżówką świetnie sprawdzą się do pielęgnacji skóry skłonnej do alergii i podrażnień. Z kolei właściwości przeciwbakteryjne pomogą w walce z niedoskonałościami cery.

Ziele jeżówki – zastosowanie

Możliwe zastosowania jeżówki purpurowej to między innymi:

• wzmocnienie układu odpornościowego w okresie jesienno-zimowym,
• łagodzenie stanów zapalnych,
• pielęgnacja skóry i poprawa regeneracji naskórka,
• skrócenie czasu trwania i nasilenia infekcji wirusowych, takich jak przeziębienia i choroby grypopodobne.

Jak stosować ziele jeżówki?

Ziele jeżówki należy stosować zgodnie ze wskazaniami producenta na opakowaniu, a dawkowanie wynosi zazwyczaj:

• 1-2 szklanki naparu/odwaru dziennie,
• 40-360 mg ekstraktu w kapsułkach/tabletkach,
• 2,5 ml soku 2-3 razy dziennie.

Jeżówka jest popularnym składnikiem preparatów wspomagających odporność o szerokiej dostępności. Preparaty na jej bazie (leki, suplementy diety) można znaleźć zarówno w aptekach, jak i w sklepach internetowych w różnych formach. W zależności od preferencji mogą to być zarówno kapsułki i tabletki, jak i płynne ekstrakty, syropy, mieszanki ziół do sporządzania naparów czy herbat.

Produkty na bazie jeżówki purpurowej są przeznaczone do krótkotrwałego stosowania (10-14 dni) – przyjmowanie ich przez okres dłuższy niż 8 tygodni może prowadzić do osłabienia układu odpornościowego lub problemów z wątrobą.

Jak stosować jeżówkę przy przeziębieniu?

Napary z ziela jeżówki lub preparaty lecznicze zawierające ekstrakty z niej, często stosowane są wspomagająco w leczeniu przeziębień. Niektóre badania kliniczne potwierdzają, że działając przeciwzapalnie i przeciwwirusowo pozwala na skrócenie czasu trwania choroby oraz złagodzenie jej objawów, ich wyniki nie są jednak nieznacznie.

A co jeśli chcesz postawić na wzmocnienie odporności przed sezonem infekcyjnym? Stosowana profilaktycznie jeżówka pozwala na zmniejszenie częstości występowania przeziębień oraz obniża ryzyko nawrotu infekcji górnych dróg oddechowych. Jest to jednak działanie przede wszystkim wspomagające – zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu infekcji nie wolno zapominać o prawidłowym nawodnieniu organizmu, zapewnieniu mu odpowiedniej ilości snu oraz prowadzeniu zdrowego trybu życia.

Zalecane dawkowanie w łagodzeniu objawów przeziębienia dla osób powyżej 12. roku życia różni się w zależności od formy preparatu (kapsułki, tabletki) i producenta. Zazwyczaj jednak wskazuje się dawki od 40 mg przyjmowanych co 2 godziny (maksymalnie 360 mg/dzień) po 140 mg dwa razy dziennie. Najlepszą skuteczność obserwuje się przy rozpoczęciu kuracji w momencie pierwszego zauważenia objawów infekcji.

Przeciwwskazania – jeżówka purpurowa

Ze względu na silne działanie immunomodulujące, polegające na wzmacnianiu odpowiedzi układu odpornościowego, jeżówka purpurowa nie powinna być stosowana:

• w chorobach autoimmunologicznych (m.in. stwardnienie rozsiane, toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów),
• przez osoby po przeszczepach i stosujące leki immunosupresyjne,
• przez osoby chorujące na astmę atopową, gruźlicę, białaczkę, AIDS lub będące nosicielami wirusa HIV,
• u dzieci bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Jeżówka, podobnie jak inne rośliny z rodziny astrowatych, może wykazywać działanie alergizujące. Ze względu na ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, nie powinna być stosowana przez osoby uczulone na zioła takie jak mniszek lekarski, nagietek, arnika czy krwawnik pospolity. Ze względu na brak badań nie zaleca się również stosowania jeżówki purpurowej u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią.

Z czym nie łączyć jeżówki purpurowej?

Jeżówki purpurowej nie należy łączyć z lekami: immunosupresyjnymi, cytostatycznymi (stosowanymi w czasie chemioterapii), przeciwwirusowymi. Odradza się też łączenie preparatów na bazie jeżówki z lekami upośledzającymi czynność wątroby, a niektóre badania wskazują także na ryzyko interakcji z lekami przeciwzakrzepowymi, benzodiazepinami i blokerami kanałów wapniowych.

Skutki uboczne

Jeżówka purpurowa oraz jej przetwory stosowane zgodnie z zaleceniami są dobrze tolerowane, a najczęstsze skutki uboczne obejmują zaburzenia pracy układu pokarmowego (ból brzucha, nudności) oraz wysypki skórne, zazwyczaj związane z reakcją alergiczną. Przed rozpoczęciem kuracji należy jednak zapoznać się z przeciwwskazaniami do stosowania jeżówki i w razie wątpliwości zasięgnąć konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.