Biotyna (witamina B7) – właściwości, na co pomaga, w czym jest?

Biotyna – właściwości i rola w organizmie

Biotyna jest koenzymem w wielu reakcjach biochemicznych. Wchodzi w skład karboksylaz – enzymów uczestniczących w przenoszeniu grupy karboksylowej. Procesy te zachodzą m.in. podczas przemiany białek, tłuszczów i węglowodanów, dlatego biotyna odgrywa kluczową rolę w metabolizmie.

Bierze udział w licznych procesach w organizmie człowieka

• Metabolizm węglowodanów: Biotyna warunkuje prawidłowe działanie enzymów biorących udział w metabolizmie węglowodanów, szczególnie w procesach glukoneogenezy, czyli wytwarzania glukozy z cząsteczek innych niż węglowodany (np. aminokwasy czy glicerol). Witamina H zwiększa wrażliwość komórek na insulinę, co pomaga w lepszym przyswajaniu glukozy z krwi do tkanek. Ponadto wstępne badania potwierdzają, że biotyna poprawia kontrolę glikemii oraz wspiera produkcję insuliny przez komórki trzustki.
• Metabolizm tłuszczów: Biotyna jako kluczowy składnik karboksylaz bierze udział w powstawaniu acetylo-CoA – cząsteczki wykorzystywanej w syntezie kwasów tłuszczowych. Ponadto biotyna pomaga w regulacji poziomu lipidów we krwi, obniżając poziom cholesterolu LDL i podwyższając poziom cholesterolu HDL.
• Metabolizm białek: Biotyna odgrywa rolę w metabolizmie białek, szczególnie w katabolizmie aminokwasów.
  Synteza kwasów nukleinowych: Biotyna działa jako koenzym dla enzymów biorących udział w procesie syntezy kwasów nukleinowych, w tym w syntezie DNA. Bierze także udział w transkrypcji genów.
• Układ nerwowy: Biotyna, biorąc udział w metabolizmie energetycznym, warunkuje prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego – neurony wykorzystują energię do przewodzenia impulsów nerwowych i produkcji neuroprzekaźników. Witamina H bierze również udział w procesie mielinizacji, przypisuje się jej także działanie neuroprotekcyjne.
• Układ krwiotwórczy: Witamina H wraz z witaminą K bierze udział w syntezie protrombiny, a tym samym w regulacji procesów krzepnięcia krwi.
• Układ immunologiczny: Biotyna jest niezbędna w kształtowaniu odporności. Bierze udział w powstawaniu limfocytów T, pełniących kluczową rolę w odpowiedzi na patogeny, oraz limfocytów B, odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał. Dodatkowo wspiera równowagę mikroflory jelitowej, która również jest kluczowym elementem sprawnie działającego układu immunologicznego.

Wspiera wzrost włosów

Biotyna najczęściej stosowana jest jako suplement zapobiegający nadmiernemu wypadaniu włosów i wspierający ich wzrost. Dlaczego?

• Jedną z przyczyn nadmiernej utraty włosów mogą być zaburzenia metaboliczne. Biotyna, odgrywając kluczową rolę w tych procesach, zapobiega wypadaniu włosów oraz dostarcza energii do podziału i regeneracji komórek.
• Witamina H jest źródłem siarki, niezbędnej do tworzenia w organizmie człowieka keratyny – podstawowego budulca nie tylko włosów, ale również paznokci. Właściwa keratynizacja zapewnia włosom ich elastyczność, wytrzymałość oraz zdrowy wygląd.
• Biotyna wycisza pracę gruczołów łojowych – nadmierna produkcja sebum również może powodować wypadanie włosów.

Warto jednak nadmienić, że większość badań była prowadzona z udziałem osób z genetycznie uwarunkowanym niedoborem biotynidazy – enzymu uczestniczącego w metabolizmie biotyny. Co więcej, dla osiągnięcia pełnych efektów kuracji przy niedoborze biotyny, potrzebne są czas i systematyczność.

Wspiera kondycję skóry i paznokci

Biotyna, oddziałując na metabolizm oraz dostarczając budulca do tworzenia keratyny, korzystnie wpływa nie tylko na włosy, ale również na skórę i paznokcie. Właściwości biotyny warunkują:

• regulację pracy gruczołów łojowych (nadmierna ilość sebum może powodować przetłuszczanie się cery, a w skrajnych wypadkach nawet zapalenie skóry);
• zdrowy wygląd skóry: skóra jest elastyczna, napięta, lepiej nawilżona i ukrwiona;
• regenerację niekorzystnych zmian skórnych: biotyna wykazuje działanie przeciwzmarszczkowe, rozjaśnia również przebarwienia;
• poprawę stanu paznokci: biotyna sprawia, że płytka paznokcia staje się mocniejsza, bardziej odporna na uszkodzenia mechaniczne, a tym samym mniej podatna na kruchość paznokci i ich rozdwajanie się.

Niedobór biotyny w organizmie

Niedobór biotyny w ogóle populacji jest rzadki – witamina ta produkowana jest przez bakterie jelitowe w ilościach pokrywających minimalne zapotrzebowanie. Objawy deficytu najczęściej wynikają z genetycznie uwarunkowanego niedoboru biotynidazy (enzymu biorącego udział w metabolizmie witaminy H), którego symptomy widoczne są krótko po urodzeniu. Szacuje się, że zaburzenie to dotyka 1 na 137 000 noworodków.

Inne przyczyny braku odpowiednich ilości biotyny w organizmie to:

• Czynniki związane z dietą – spożywanie dużych ilości surowych białek (ich składnik, awidyna, wiąże biotynę, utrudniając jej wchłanianie), niewystarczające spożycie biotyny (dieta pozbawiona orzechów, drożdży i produktów pełnoziarnistych).
• Zaburzenia wchłaniania związane z chorobami przewodu pokarmowego (celiakia, choroba Leśniowskiego–Crohna, zapalenie trzustki) oraz przebytymi zabiegami operacyjnymi (operacje bariatryczne, resekcje jelit). Zaburzenia wchłaniania i metabolizmu biotyny mogą występować również u osób długotrwale nadużywających alkoholu.
• Długotrwała antybiotykoterapia, powodująca zaburzenia mikroflory jelitowej, wytwarzającej biotynę.

Objawy niedoboru biotyny

Objawy niedoboru biotyny obserwuje się rzadko, jeśli jednak już wystąpią, obejmują symptomy ze strony:

• skóry, włosów i paznokci – wzmożona utrata włosów, zapalenie skóry (szczególnie na twarzy), łamliwość paznokci;
• układu nerwowego – drażliwość, brak koncentracji, mrowienie i drętwienie kończyn;
• całego organizmu (objawy ogólnoukładowe) – bóle mięśni, brak apetytu, nudności.

Skutki niedoboru biotyny

Objawy niedoboru biotyny, jeśli nie zostaną w porę zauważone i wyrównane, mogą nasilać się, negatywnie wpływając na zdrowie.

Przewlekły deficyt witaminy B7 prowadzi do:

• poważnego pogorszenia stanu skóry, włosów i paznokci – osłabienie włosów prowadzące do łysienia, zmiany skórne (stan zapalny, łuszczenie się skóry);
• problemów neurologicznych – trwałych parestezji (jeśli niedobór trwa długo), stanów depresyjnych i problemów z pamięcią;
• zaburzeń metabolicznych (zaburzenia gospodarki kwasów tłuszczowych – podwyższony poziom cholesterolu i trójglicerydów – i gospodarki węglowodanowej).

Niedobór enzymu metabolizującego witaminę H w organizmie może być częściowy lub całkowity – w tej drugiej postaci objawy niedoboru są bardziej nasilone. Od 2018 r. wszystkie noworodki urodzone w Polsce objęte są badaniem przesiewowym w kierunki deficytu biotynidazy.

Najlepsze źródła biotyny w produktach spożywczych

Zalecane dzienne spożycie witaminy B7 to 30 µg dziennie, szacuje się natomiast, że średnie dzienne spożycie witaminy H przy zbilansowanej diecie to nawet 70 µg, stąd jej niedobory obserwuje się rzadko. Biotyna znajduje się zarówno w produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego.

Najlepsze źródła biotyny znajdziesz w tabeli poniżej.

Dane o zawartości biotyny w produktach spożywczych mogą się różnić pomiędzy poszczególnymi źródłami. Może to wynikać z zastosowanej metody analitycznej lub naturalnej zmienności produktu.

Suplementacja biotyny

Przyjmowanie witaminy B7 zalecane jest u osób z objawami jej niedoborów. Jej suplementacja wskazana jest również u tych, którzy nie dostarczają odpowiednich ilości witaminy B7 z codzienną dietą.

Suplementy diety stosuje się doustnie, w dawce 2,5-10 mg na dobę. Kuracja trwa do momentu wyrównania deficytów (zwykle kilka miesięcy), natomiast osoby z genetycznie uwarunkowanym niedoborem biotynidazy wymagają suplementacji przez całe życie.

O jakiej porze brać biotynę?

Biotynę można przyjmować o dowolnej porze dnia, niezależnie od posiłków. Jednak jako że biotyna bierze udział w metabolizmie energetycznym, zażycie witaminy H rano może podwyższać poziom energii.

Przeciwwskazania i interakcje

Witamina H jest witaminą bezpieczną – nadmiar biotyny w organizmie wydalany jest wraz z moczem. Niemniej przed rozpoczęciem suplementacji należy rozważyć ryzyko ewentualnych interakcji.

Jednoczesne przyjmowanie witaminy H z niektórymi lekami stosowanymi w leczeniu padaczki, takich jak karbamazepina, fenytoina i kwas walproinowy, niekorzystnie wpływa na poziom biotyny w organizmie (zostaje on obniżony).

Dodatkowo, w przypadku szerszych niedoborów witamin z grupy B należy pamiętać o suplementowaniu nie tylko witaminy B7, lecz całego kompleksu – w jego obecności biotyna wchłania się lepiej.

Biotyna może zaburzać wyniki niektórych badań laboratoryjnych, zwłaszcza poziomu:

• hormonu tyreotropowego (TSH),
• troponin (markerów zawału serca),
• hormonów płciowych.

Wysokie dawki biotyny mogą prowadzić do fałszywie wysokich lub fałszywie niskich wyników tych oznaczeń. Z tego powodu zawsze warto poinformować lekarza o suplementacji biotyną, zwłaszcza przed badaniami diagnostycznymi i, w razie konieczności, przerwać przyjmowanie biotyny przed wykonaniem wspomnianych badań laboratoryjnych.