Objawy ciężkiego niedoboru witaminy D

Objawy niedoboru witaminy D to: zaburzenia nastroju, problemy z koncentracją i pamięcią, zmęczenie, senność, bóle mięśni i kości, nadmierna potliwość, a także częstsze infekcje. U niektórych osób niedobór witaminy D może objawiać się wypadaniem włosów czy obecnością lub nasileniem stanów zapalnych skóry.

U niemowląt i małych dzieci w stanie niedoboru witaminy D obserwujemy: powolne zrastanie ciemiączka, płaską główkę, krzywicę żeber, kości, wydatne guzy czołowe, zaburzenia wzrostu, wypadanie zębów.

Pierwsze objawy niedoboru witaminy D są niespecyficzne i często trudne do jednoznacznego rozpoznania. Mogą obejmować na przykład zmęczenie – a przecież wiele z nas czuje się tak przez stres czy pracę, stąd łatwo zbagatelizować ten objaw. W miarę pogłębiania się niedoboru witaminy D mogą pojawiać się bóle kości, deformacje układu kostnego, a u dorosłych – objawy osteomalacji lub osteoporozy, które prowadzą do złamań kostnych.

Poniżej przeczytasz, jaka jest zależność między poziomem witaminy D a występowaniem tych objawów.

Zaburzenia nastroju

Komórki mózgu zbudowane są głównie z lipidów i białek, co sprawia, że witamina D, jako witamina rozpuszczalna w tłuszczach, odgrywa istotną rolę w ich funkcjonowaniu. Wspiera prawidłowe działanie komórek nerwowych, chroniąc je przed zjawiskiem stresu oksydacyjnego i wspomagając przewodnictwo nerwowe. Dlatego też osoby z niedoborem witaminy D mają większą podatność na rozwinięcie zaburzeń nastroju.

Problemy z pamięcią i koncentracją

Witamina D bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu układu krążenia. Wspomaga ona produkcję tlenku azotu (NO), który rozszerza naczynia krwionośne i poprawia przepływ krwi w naczyniach krwionośnych, także w mózgu. Witamina D uczestniczy w wytwarzaniu neurotrofin, które wspomagają tworzenie się połączeń nerwowych oraz umożliwiają komórkom układu nerwowego szybsze dostosowanie się do nowych informacji i doświadczeń. Procesy te wpływają na większa zdolność uczenia się i koncentrację uwagi. U osób dorosłych z niskim poziomem witaminy D, jej suplementacja ma korzystny wpływ na funkcje poznawcze.

Ciągłe zmęczenie i senność

Witamina D jako antyoksydant może łagodzić objawy zmęczenia. Pomaga ona utrzymać równowagę między dopaminą a serotoniną – neuroprzekaźnikami wpływającymi na nastrój i energię. Do symptomów niedoboru witaminy D należą ospałości i uczucia zmęczenia. U osób z zespołem przewlekłego zmęczenia obserwuje się suboptymalne wartości witaminy D we krwi. Suplementacja witaminą D pomaga w zmniejszeniu zmęczenia u zdrowych dorosłych, a także u osób po infekcji COVID-19.

Jej niedobór bywa też powiązany z zaburzeniami rytmu dobowego, ponieważ receptory witaminy D znajdują się w częściach mózgu odpowiedzialnych za regulację snu, takich jak podwzgórze. Badania sugerują, że niedobór tej witaminy może wpływać na jakość snu, skracając fazę głębokiego snu i powodując częstsze wybudzenia w nocy.

Bóle kości

Witamina D3 wspomaga wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, dlatego jej odpowiednia podaż jest szczególnie istotna dla utrzymania zdrowia kości. Przy jej ciężkim niedoborze, u dzieci dochodzi do zaburzeń wzrostu, rozwoju krzywicy, co powoduje poważne deformacje układu kostnego. Zalecenia suplementacyjne witaminy D u dzieci wskazują na konieczność jej regularnego podawania już od pierwszych dni życia, ponieważ w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju układu kostnego zapotrzebowanie na tę witaminę jest szczególnie wysokie.

U osób dorosłych, witamina D zapobiega utracie tkanki kostnej. Zarówno niedobór, jak i nadmiar witaminy D może prowadzić do zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforowej, której objawem są między innymi bóle kości. Z tego powodu, podczas przyjmowania witaminy D należy dostosować jej dawkę indywidualnie.

Bóle mięśni i osłabienie mięśni

Witamina D3 odgrywa istot w syntezie białek mięśniowych, wspomaga działanie mitochondriów w mięśniach i jest ważna dla ich siły, regeneracji oraz prawidłowego funkcjonowania. Do skutków niedoboru witaminy D należy osłabienie mięśni, które spowodowane jest ograniczoną regeneracją włókien mięśniowych oraz zaburzeniami równowagi wapnia i fosforu w komórkach mięśniowych.

Choroby autoimmunologiczne

Witamina D uczestniczy w modulacji układu odpornościowego, wpływając zarówno na wrodzony, jak i nabyty układ odpornościowy. Niedobór witaminy słońca obserwuje się u osób z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, toczeń. U osób z chorobami autoimmunologicznymi, niedobór witaminy związany jest z większym nasileniem objawów.

Zwiększona podatność na choroby neurodegeneracyjne i autoimmunologiczne

Witamina D, działając poprzez receptor VDR obecny w komórkach układu odpornościowego i nerwowego, odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi między procesami pro- i przeciwzapalnymi. Niedobór witaminy D zaburza tę homeostazę, prowadząc do przewagi reakcji prozapalnych, które mogą uszkadzać komórki obu układów. Osoby otrzymujące suplementację witaminą D mają istotnie mniejsze ryzyko rozwinięcie chorób autoimmunologicznych. Długotrwałe zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego, spowodowane niedoborem witaminy zwiększa ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera i Parkinsona.

Kiedy mówimy o ciężkim niedoborze witaminy D?

O ciężkim niedoborze witaminy D świadczy stężenie we krwi poniżej 12 ng/ml, które prowadzi do osteomalacji (rozmiękania kości). Tak niska wartość ma poważne konsekwencje zdrowotne, które niekiedy mogą prowadzić do trwałych uszkodzeń układu kostnego.

Należy jednak podkreślić, że każdy poziom witaminy D poniżej wartości referencyjnych może negatywnie wpływać na funkcjonowanie organizmu, prowadząc do stopniowego pogorszenia stanu układu mięśniowo-szkieletowego, obniżenia odporności, oraz zwiększonej podatności na choroby przewlekłe. Ciężkie niedobory wymagają przyjmowania suplementów witaminy D w ilości większej od rekomendowanej dla populacji osób zdrowych.

W przypadku stwierdzenia niedoboru witaminy D w badaniu krwi, należy zgłosić się do lekarza, który ustali plan leczenia i dobierze odpowiednią dawkę leku lub suplementu diety z witaminą D.

Jaki jest prawidłowy poziom witaminy D?

Normy 25-OH-D we krwi

Skutki niedoboru witaminy D

Skutki niedoboru witaminy D obejmują osłabienie mięśni, bóle kostno-stawowe, zmęczenie, częste infekcje, a także pogorszenie nastroju i problemy ze snem. Długotrwały niedobór może prowadzić do poważnych problemów, takich jak osteoporoza u dorosłych czy krzywica u dzieci, a także zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych czy autoimmunologicznych.

Jak widzisz, witamina D3 jest niezbędna dla homeostazy organizmu, a jej odpowiedni poziom jest kluczowy dla utrzymania zdrowia większości narządów i układów.

Jak zapobiegać niedoborom witaminy D?

Aby zapobiegać niedoborom witaminy D, należy regularnie przebywać na słońcu, spożywać produkty bogate w tę witaminę oraz rozważyć suplementację, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym lub u osób z grup ryzyka.

Synteza skórna witaminy D odbywa się pod wpływem działania promieni słonecznych UVB. Efektywna ekspozycja wynosi 30-45 minut z odsłoniętymi ramionami i nogami na słońce w godzinach 10-15 w miesiącach od początku maja do końca września. Niestety w okresie jesienno-zimowym synteza jest zbyt niska, a wiele z nas w godzinach szczytu promieni słonecznych pracuje w zamkniętych pomieszczeniach – dlatego zaleca się suplementację witaminy D nawet przez cały rok.

W organizmie człowieka witamina D jest przekształcana do formy aktywnej w nerkach oraz wątrobie, dlatego osoby z niewydolnością wątroby, nerek, innymi chorobami tych narządów powinny regularnie badać poziom witaminy D we krwi.

Do źródeł witaminy D należą żółtka jaj, tłuste ryby morskie, olej z wątroby ryb, produkty mleczne, jednak jej spożycie z dietą jest za małe do pokrycia dziennego zapotrzebowania. Dla zapobiegania jej niedoborom, osoby dorosłe powinny suplementować w okresie jesienno-zimowych 800-2000 IU witaminy D dziennie. Dla dzieci, rekomendowane są dawki od 400 IU dziennie u noworodków i niemowląt do 600–1000 IU dziennie u starszych dzieci, zwłaszcza w miesiącach o ograniczonej ekspozycji na promieniowanie słoneczne.

Tak zwane końskie dawki witaminy D przyjmowane przewlekle mogą być groźne dla zdrowia. Przedawkowanie witaminy D i jej nadmiar powodują zaburzenia gospodarki wapnia i fosforu, osłabienie mięśni, zaburzenia rytmu pracy serca, kamicę i niewydolność nerek, bóle mięśni, spadek odporności. Suplementacja powinna być prowadzona w sposób mądry i odpowiedzialny, uwzględniając wiek, stan zdrowia, aktualny poziom witaminy D we krwi oraz źródła jej dostarczania z diety i promieni słonecznych.