Kwas gamma-aminomasłowy (GABA) – właściwości i działanie

GABA (kwas gamma aminomasłowy) – co to jest?

GABA (kwas gamma-aminomasłowy) jest aminokwasem niebiałkowym, powstającym w organizmie ludzkim na drodze przemian glutaminianu. W ośrodkowym układzie nerwowym pełni funkcję głównego neuroprzekaźnika hamującego. Ograniczając nadmierne pobudzenie neuronów, wycisza funkcjonowanie całego układu nerwowego, co przekłada się na:

• lepszą jakość snu,
• redukcję stresu i zmęczenia,
• poprawę koncentracji.

Szacuje się, że kwas gamma aminomasłowy stanowi 30–40% wszystkich neuroprzekaźników w mózgu (więcej jest tylko glutaminianu), przy czym jego największe stężenie GABA obserwuje się odpowiedzialnym za koordynację ruchową móżdżku.

Działanie kwasu gamma aminomasłowego

Kiedy układ nerwowy jest nadmiernie pobudzony, pojawia się wiele nieprzyjemnych objawów: trudności z zasypianiem, bezsenność, uczucie lęku, wzmożona drażliwość. Aby przywrócić równowagę, niezbędna jest aktywacja neuroprzekaźników hamujących, których głównym przedstawicielem jest właśnie kwas gamma-aminomasłowy: wykazuje działanie hamujące układ nerwowy, ułatwia osiągnięcie stanu relaksu, ułatwia zasypianie.

Jaki jest dokładny mechanizm działania tego neuroprzekaźnika? Kluczowe są dwa rodzaje receptorów GABA występujące w organizmie człowieka: GABA-A i GABA-B.

Receptory GABA-A zaliczane są do receptorów jonotropowych (w rzeczywistości są kanałami chlorkowymi).

Mechanizm ich działania jest następujący:

• GABA wiąże się z GABA-A, co prowadzi do otwarcia kanału chlorkowego,
• do wnętrza neurony napływają jony chlorkowe,
• dochodzi do hiperpolaryzacji (wnętrze komórki staje się bardziej ujemne),
• neuron staje się trudniejszy do pobudzenia.

Receptory GABA-B są z kolei zaliczane do receptorów metabotropowych, sprzężonych z białkiem G. Działają wolniej, ale dłużej:

• połączenie GABA-B z kwasem gamma-aminomasłowym uruchamia szlaki sygnałowe białka G,
• dochodzi do otwarcia kanałów potasowych i wypływu jonów potasu z komórki,
• kanały wapniowe ulegają zamknięciu, co zmniejsza uwalnianie neuroprzekaźników i skutkuje długotrwałym hamowaniem neuronów.

GABA właściwości i zastosowanie

GABA jako główny neuroprzekaźnik hamujący w mózgu działa uspokajająco, poprawia sen, redukuje stres i napięcie mięśniowe. Wspiera funkcje poznawcze, regenerację organizmu oraz syntezę kolagenu. Stosowany jest wspomagająco w leczeniu bezsenności, zaburzeń lękowych, padaczki i depresji.

Bierze udział w licznych procesach w organizmie

Kwas gamma aminomasłowy wpływa wielokierunkowo na funkcjonowanie organizmu:

• Kwas gamma-aminomasłowy stymuluje namnażanie fibroblastów, co sprzyja syntezie kolagenu i kwasu hialuronowego. Kolagen, będący podstawowym białkiem strukturalnym skóry, stawów i innych tkanek, ma kluczowe znaczenie dla gojenia ran, poprawy elastyczności skóry oraz zdrowia stawów.
• GABA wpływa na wydzielanie kilku kluczowych hormonów w organizmie. Stymuluje uwalnianie hormonu wzrostu, który odgrywa ważną rolę w procesach regeneracji tkanek oraz budowie masy mięśniowej. Wpływa również na wydzielanie insuliny przez komórki beta trzustki, regulując poziom cukru we krwi.
• GABA ma zdolność obniżania ciśnienia krwi i tętna. Zmniejszając napięcie naczyń krwionośnych, wspomaga zdrowie układu sercowo-naczyniowego.
• Kwas gamma-aminomasłowy, regulując aktywność neuronów hamujących w rdzeniu kręgowym, przyczynia się do rozluźnienia mięśni. Dzięki temu GABA ułatwia relaksację mięśni, zmniejsza ich wzmożoną kurczliwość i napięcie, a wspierając procesy naprawcze – przyspiesza także ich regenerację po intensywnym wysiłku fizycznym.

GABA pomaga poprawić jakość snu

Kwas gamma-aminomasłowy w kontekście jakości snu:

• ułatwia zasypianie,
• skraca proces zasypiania,
• zmniejsza liczbę nocnych pobudek,
• ułatwia osiągnięcie fazy snu głębokiego, zwłaszcza snu wolnofalowego (SWS), który odpowiada za fizyczną regenerację organizmu.

Dodatkowo GABA pomaga redukować napięcie, stres i lęk, które często utrudniają zasypianie i pogarszają jakość snu. Ze względu na wspomniane mechanizmy w wielu badaniach oceniano kliniczne zastosowanie suplementacji GABA w walce z bezsennością.

• Wykazano, że codzienne spożywanie 250 ml herbaty wzbogaconej w GABA o stężeniu 181 mg/100 g przed snem może zredukować objawy bezsenności poprzez zwiększenie efektywności snu i skrócenie procesu zasypiania.
• W innym badaniu potwierdzono, że przyjmowanie GABA w połączeniu z L-teaniną skraca czas zasypiania i wydłuża czas snu znacznie skuteczniej, niż każda substancja osobno.
• Udowodniono również, że osoby, które przyjmowały doustnie 100 mg GABA na 30 minut przed snem przez tydzień, szybciej zasypiały, a faza snu NREM uległa u nich wydłużeniu.

Kwas γ-aminomasłowy zmniejsza stres i zmęczenie

Działanie kwasu GABA w organizmie człowieka obejmuje wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.

Kwas gamma-aminomasłowy:

• zmniejsza stres i zmęczenie,
• obniża poziom napięcia,
• ułatwia wyciszenie organizmu,
• zwiększa odporność psychiczną.

Kolejne badania wykazały także, że suplementacja GABA obniża poziom stresu. Picie herbaty Oolong wzbogaconej o GABA (2,01 mg/200 ml) w pewnym stopniu poprawiało zapis EKG (wskazując na ograniczenie stresu). Z kolei spożywanie ryżu wzbogacanego GABA (16,8 mg/150 g) przez 8 tygodni poprawiało subiektywne odczuwanie spokoju, obniżało stopień zamartwiania się oraz redukowało poziom kortyzolu w porównaniu do spożywania zwykłego białego ryżu (4,1 mg GABA/150 g).

Wspiera koncentrację

GABA wykazuje również działanie nootropowe:

• wspiera zdolności poznawcze,
• poprawia koncentrację i pamięć,
• ułatwia uczenie się.

Wykazano, że wypicie suplementu diety, w którym rozpuszczono 800 mg GABA, wydłuża czas trwania wzrokowej pamięci roboczej. Zaobserwowano równie, że u osób z wysokim ryzykiem demencji, im wyższy był poziom GABA, tym lepsze wyniki osiągano w testach pamięciowych. Sugeruje to, że działanie GABA może mieć znaczenie kompensacyjne w warunkach zagrożenia pogorszeniem funkcji poznawczych.

Niedobór GABA – objawy

Negatywne skutki niedoboru kwasu gamma-aminomasłowego obejmują:

• niepokój i napięcie nerwowe,
• odczuwanie nadmiernego lęku i pogorszenie nastroju,
• zaburzenia snu (trudności z zasypianiem, bezsenność, częste pobudki),
• problemy z koncentracją i skupieniem uwagi,
• obniżoną odporność na stres,
• uczucie zmęczenia mimo wypoczynku.

Kwas gamma-aminomasłowy w jedzeniu

Poznaj źródła kwasu gamma aminomasłowego w żywności.

Aby napędzić jelitową produkcję GABA, warto wzbogacać dietę o produkty „karmiące” dobroczynne bakterie jelitowe, m.in. pełne ziarno, kiszonki i produkty fermentowane, a także orzechy i nasiona – dodaje ekspertka Aura Herbals.

Suplementacja GABA

Kwas gamma-aminomasłowy suplementuje się w dawkach od 100 mg do 750 mg dziennie. Przyjmowanie preparatów z GABA może powodować uczucie senności, dlatego najczęściej zaleca się przyjmowanie wieczorem, ok. 30-60 minut przed snem. Niemniej suplementy diety zawierające GABA stosowane są również w celu obniżenia stresu w ciągu dnia.

Przyjmowanie GABA zaleca się na pusty żołądek ze względu na lepsze wchłanianie, ale u pacjentów, którzy nie tolerują takiego rozwiązania, możliwe jest również zażywanie preparatu wraz z posiłkiem.

W badaniach klinicznych oceniano zwykle suplementację trwającą 4-8 tygodni, jednak czas przyjmowania kwasu gamma-aminomasłowego w dużej mierze zależy od przyczyny suplementacji i spodziewanych efektów. Choć brak jasnych wytycznych, zaleca się okresowe przerwy w stosowaniu kwasu gamma-aminomasłowego, aby uniknąć przyzwyczajenia organizmu oraz zmniejszenia skuteczności.

Magister farmacji Zofia Winczewska dodaje:

Choć suplementacja GABA nie jest w stanie skutecznie przekroczyć bariery krew-mózg i zwiększyć puli tego neuroprzekaźnika w mózgu (niektóre dowody wskazują, że ewentualnie w niewielkim stopniu może być to możliwe) to jej wpływ na działanie mózgu może wynikać z oddziaływania na enteryczny układ nerwowy zlokalizowany w jelitach.

Magnez zwiększa także wrażliwość receptorów dla GABA. Badania wskazują, że połączenie z L-teaniną może być szczególnie cenne w kontekście poprawy latencji snu, redukcji stresu i objawów lękowych.

Przeciwwskazania i interakcje

Suplementów diety zawierających GABA bez konsultacji z lekarzem nie powinny przyjmować osoby:

• w ciąży i okresie karmienia piersią,
• z ciężką niewydolnością wątroby i nerek,
• uczulone na którykolwiek składnik preparatu.

Należy również pamiętać, że ze względu na działanie kwasu gamma aminomasłowego, suplementy diety z tym składnikiem mogą on wchodzić w interakcje z innymi lekami i substancjami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy, powodując niebezpieczne dla zdrowia skutki uboczne.

Z czym nie łączyć GABA?

Suplementów diety z GABA nie należy łączyć z:

• benzodiazepinami (np. diazepam),
• barbituranami,
• lekami nasennymi i uspokajającymi,
• alkoholem,
• lekami przeciwpadaczkowymi.

W powyższych przypadkach przed rozpoczęciem suplementacji GABA należy koniecznie zasięgnąć porady lekarza.