Lucerna – jakie ma właściwości i na co pomaga?

Lucerna – najważniejsze informacje i składniki odżywcze

Lucerna siewna (Medicago sativa L.) należąca do rodziny bobowatych jest cenioną rośliną pastewną szeroko uprawianą w krajach o chłodniejszym klimacie. Występuje głównie jako lucerna siewna lub jej podgatunek – lucerna sierpowata. Preferuje gleby żyzne, ale po zapewnieniu odpowiednich warunków uprawy może dawać plony od 3, nawet do 6 razy w roku. Kwiaty lucerny są miododajne, chętnie odwiedzają je pszczoły oraz inne owady zapylające. Jednocześnie lucerna jest rośliną bogatą w składniki odżywcze.

W 100 g lucerny znajdziemy:

• 23 kalorie
• 4 g białka
• 2,1 g węglowodanów
• 1,9 g błonnika
• 0,7 g tłuszczów

Oprócz wysokiej wartości odżywczej lucerna jest także ceniona za swoje właściwości lecznicze, które zawdzięcza obecności fitoestrogenów, witamin (witamina C, grupy B, E i K), związków fenolowych i składników mineralnych, takich jak łatwo przyswajalne żelazo, potas, wapń i fosfor.

W polskiej medycynie ludowej ziele lucerny jest wartościowym składnikiem wykorzystywanym w chorobach układu pokarmowego, krążenia i odpornościowego. Jej walory doceniano jednak na całym świecie – podobne zastosowania znajduje w medycynie naturalnej w Iraku, Turcji, czy Ameryce.

Lucerna – na co pomaga?

Lucerna pomaga na obniżenie cholesterolu, wspiera zdrowie metaboliczne i układ sercowo-naczyniowy, działa antyoksydacyjnie, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i może redukować niektóre objawy menopauzy.

Jedzenie kiełków lub suplementów diety z lucerną może być pomocnym dodatkiem w dietoterapii niektórych dolegliwości. Zastosowania w medycynie ludowej wskazują na obiecujące możliwości wykorzystania tej rośliny w leczeniu wielu chorób. Wiele z jej właściwości potwierdzają wyniki badań na zwierzętach, wciąż jednak wymagają one poparcia badaniami klinicznymi z udziałem ludzi.

Lucerna właściwości prozdrowotne

Lucerna ze względu na bogaty skład bioaktywnych związków, może wszechstronnie wspierać organizm. Istnieje długa lista tradycyjnych zastosowań lucerny jako zioła leczniczego – obejmują one obniżanie cukru we krwi, działanie moczopędne, zwiększanie produkcji mleka matki, leczenie zapalenia stawów, pozbywanie się kamieni nerkowych i łagodzenie objawów menopauzalnych.

Obecnie dysponujemy badaniami na zwierzętach i nielicznymi badaniami klinicznymi, ale sugerują one, że lucerna:

Wspiera funkcjonowanie układu pokarmowego

Dzięki obecności chlorofilu i innych substancji czynnych lucerna wspiera procesy detoksykacji organizmu i pracę układu pokarmowego. Posiada właściwości alkalizujące, dzięki czemu wspomaga trawienie, przywracając prawidłowe pH w żołądku. Może być także wykorzystywana w leczeniu problemów pokarmowych takich jak brak apetytu, wzdęcia, wrzody i podrażnienia spowodowane wymiotami i zatruciami. Jako bogate źródło błonnika lucerna wspomaga także naturalną florę jelitową odpowiedzialną za prawidłowe trawienie i wzmacniającą funkcję obronne organizmu.

Obniża poziom cholesterolu we krwi

Lucerna siewna stanowi bogate źródło związków z grupy saponin triterpenowych, które odgrywają istotną rolę w aktywności obniżającej poziom cholesterolu we krwi. Badania w modelach zwierzęcych potwierdzają aktywność ekstraktów z liści lucerny w regulacji ekspresji genów odpowiedzialnych za metabolizm cholesterolu w wątrobie.

Efekty obejmujące obniżenie poziomu LDL, cholesterolu całkowitego oraz hamowanie absorpcji cholesterolu w jelitach obserwowano także przy wykorzystaniu ekstraktów z nasion lucerny, jej korzeni i kwiatów. Korzystny wpływ na poziom lipidów we krwi potwierdzają nie tylko eksperymenty z udziałem różnych gatunków zwierząt, ale także badania kliniczne na niewielkich grupach pacjentów.

Obniża poziom glukozy we krwi

Badania in vitro i w modelach zwierzęcych wskazują także na działanie hipoglikemiczne lucerny, prawdopodobnie związane ze zdolnością do pobudzania wychwytu glukozy, syntezy glikogenu i wydzielania insuliny. Działanie to wciąż jednak wymaga potwierdzenia w badaniach klinicznych z udziałem ludzi.

Jeden z przypadków klinicznych opisanych w latach 60. XX wieku wskazuje na możliwy związek działania hipoglikemicznego lucerny z jej wysoką zawartością manganu. Wyniki te nie znalazły jednak potwierdzenia w badaniach z udziałem innych pacjentów.

Działa antyoksydacyjnie

Lucerna jest rośliną bogatą w liczne związki o działaniu antyoksydacyjnym i wymiatającym wolne rodniki. Należą do nich m.in. obecne w ekstraktach związki fenolowe i karotenoidy (luteina, zeaksantyna i inne). Przeciwutleniające działanie lucerny to nie tylko ochrona organizmu przed stresem oksydacyjnym, ale także potwierdzone w badaniach na szczurach z wywołanymi uszkodzeniami wątroby działanie hepatoprotekcyjne oraz potencjalne aktywności przeciwnowotworowe.

Redukuje objawy menopauzy i PMS, pobudza laktację

Obecność fitoestrogenów sprawia, że ekstrakty z lucerny wykazują działanie podobne do estrogenu. Ich potencjalną aktywność w profilaktyce raka piersi wykazano w badaniach na liniach komórkowych, wciąż jednak wymaga ona dodatkowych testów z udziałem zwierząt i ludzi.

Lepiej udowodniony jest korzystny wpływ stosowania lucerny w łagodzeniu objawów menopauzalnych. W jednym z badań 12-tygodniowe przyjmowanie ekstraktu z liści lucerny przez 30 kobiet w okresie menopauzy pozwoliło zniwelować występowanie uderzeń gorąca u 2/3 z nich. Podobnie, poprzez oddziaływanie na oś podwzgórze–przysadka–tarczyca obecne w lucernie fitoestrogeny mogą łagodzić objawy PMS oraz pobudzać laktację poprzez wpływ na produkcję prolaktyny.

Wspiera urodę

Lucerna siewna występuje jako składnik aktywny suplementów i kosmetyków do pielęgnacji włosów i paznokci. Dzięki temu, że poprawia i wzmacnia ich strukturę, może być pomocna w przypadku ich łamliwości, suchości oraz pogorszonej kondycji. Ekstrakty z lucerny mogą być składnikiem kosmetyków do pielęgnacji skóry, takich jak kremy, balsamy, toniki czy maseczki. Napar z lucerny można stosować do przemywania skóry lub robienia łagodzących okładów.

Inne właściwości lucerny siewnej:

• może być stosowana jako środek wzmacniający organizm i poprawiający wydolność fizyczną;
• ma potwierdzone działanie przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne;
• stanowi źródło witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i nienasyconych kwasów tłuszczowych;
• jest bogata w związki mineralne, w tym żelazo potrzebne w leczeniu anemii;
• pomaga w leczeniu chorób układu moczowego, m.in. usprawniając wydalanie soli kwasu moczowego w terapii dny moczanowej, czy wspierając leczenie ostrego i przewlekłego zapalenia pęcherza moczowego;
• wspomaga pracę układu immunologicznego, pobudzając pracę komórek odpornościowych;
• zapobiega rozwojowi miażdżycy i wspomaga jej leczenie.

Jak stosować lucernę?

Lucerna jako roślina pastewna bogata w składniki odżywcze może być stosowana na wiele sposobów. W medycynie naturalnej szczególnie doceniane są jej kiełki, nasiona oraz liście. Stosować można zarówno napary i odwary sporządzane z 5-10 g suszonych liści lucerny zalewanych wodą lub alkoholem, jak i wzbogacać codzienną dietę w kiełki lucerny.

Na rynku dostępne są także suplementy diety zawierające zatężone ekstrakty z lucerny siewnej. Pośród wskazań do ich stosowania można znaleźć zarówno wsparcie układu moczowego, metabolizmu lipidów, detoksykację organizmu, wsparcie urody jak i ogólne działanie wzmacniające organizm.

Decydując się na codzienną suplementację lucerny, nie wolno zapominać o istniejących przeciwwskazaniach do jej stosowania i możliwych interakcjach z lekami, szczególnie w przypadku suplementów diety bogatych w ekstrakty o wysokim stężeniu składników czynnych. Chcąc wykorzystać jej właściwości odżywcze, warto rozważyć także samodzielną uprawę kiełków lucerny i ich okazyjny dodatek do posiłku.

Wyhoduj własne kiełki lucerny

1. Dodaj 2 łyżki stołowe nasion lucerny do miski, słoika lub kiełkownicy i zalej je 2-3 razy większą ilością chłodnej wody.
2. Pozostaw do namoczenia na noc lub na 8-12 godzin.
3. Odcedź i dobrze przepłucz kiełki chłodną wodą. Odcedź je ponownie, usuwając jak najwięcej wody.
4. Przechowuj kiełki z dala od bezpośredniego światła słonecznego i w temperaturze pokojowej przez 3 dni. Płucz i osuszaj je dokładnie co 8-12 godzin.
5. Czwartego dnia przenieś kiełki do miejsca o średnim nasłonecznieniu, aby umożliwić fotosyntezę. Kontynuuj płukanie i osuszanie co 8-12 godzin.
6. W 5-6 dniu kiełki są gotowe do spożycia.

Przeciwwskazania i interakcje

Pomimo szerokich zastosowań kulinarnych i prozdrowotnych, lucerna ze względu na swoje właściwoci i skład chemiczny nie powinna być stosowana przez niektóre grupy chorych lub osoby stosujące leki mogące wchodzić z nią w interakcje.

Nie należy stosować lucerny bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem u:

• kobiet przyjmujących tabletki antykoncepcyjne i inne terapie hormonalne oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią – obecne w lucernie fitoestrogeny mogą wpływać na gospodarkę hormonalną;
• pacjentów przyjmujących leki przeciwcukrzycowe – w połączeniu z lucerną może dojść do nadmiernego spadku poziomu glukozy we krwi;
• osób stosujących leki przeciwzakrzepowe – obecna w lucernie witamina K nasila działanie leków przeciwzakrzepowych;
• osób cierpiących na choroby autoimmunologiczne (np. toczeń, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów) – lucerna stymuluje układ odpornościowy, przez co może nasilać ich objawy;
• pacjentów przyjmujących immunosupresanty – lucerna poprzez wpływ na układ odpornościowy może ograniczać ich skuteczność;
• osób, które ze względu na stan zdrowia powinny unikać ekspozycji na estrogeny – np. w przebiegu niektórych nowotworów (rak macicy, rak jajnika, rak piersi).

Skutki uboczne

Długotrwała suplementacja lucerny może powodować objawy takie jak stany zapalne skóry, nadwrażliwość na promieniowanie słoneczne, dolegliwości żołądkowe, a w nielicznych przypadkach także objawy przypominające toczeń rumieniowaty.

Suplementy diety zawierające ekstrakty z lucerny są uważane za preparaty bezpieczne, które u osób zdrowych, nieobjętych przeciwwskazaniami do ich stosowania, nie powodują istotnych skutków ubocznych.

Spożywane na surowo kiełki lucerny bywają źródłem zakażeń bakteriami E. coli i Salmonella, przed spożyciem warto dokładnie je umyć lub poddać odpowiedniej obróbce termicznej.