Melisa lekarska – na co pomaga i jak ją stosować?

Melisa – najważniejsze informacje

Melisa, nazywana cytrynowym zielem, to miododajna roślina wieloletnia naturalnie występująca w Europie, Azji i północnej Afryce. Ze względu na jej cenne właściwości i łatwość w uprawie, melisa cieszy się też dużą popularnością w Polsce, stanowiąc element przydomowych ogródków i balkonowych kolekcji ziół. Dzięki licznym właściwościom zdrowotnym i delikatnemu, cytrynowemu aromatowi znajduje ona zastosowanie zarówno w domowej apteczce, jak i kuchni.

Stosowanie melisy lekarskiej w medycynie ludowej sięga średniowiecza, kiedy to przypisywano jej znaczenie w zapobieganiu krwawień dziąseł, łagodzeniu bólu zębów i ucha, zapalenia oskrzeli, dolegliwościach pokarmowych, jak i leczeniu bezsenności, czy poprawie pamięci. Z dalszej części artykułu dowiesz się, które z tych zastosowań znajdują potwierdzenie we współczesnych wynikach badań.

Liść melisy – bogactwo składników aktywnych

Swoje właściwości melisa lekarska zawdzięcza obecności składników takich jak:

• kwas rozmarynowy (i inne kwasy fenolowe) – wykazują silne działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe;
• olejek eteryczny – działa rozkurczowo, łagodzi nerwy i wspomaga zasypianie;
• flawonoidy – przeciwutleniacze o właściwościach wspomagających układ nerwowy;
• triterpeny (kwas ursolowy, oleanolowy) – działają przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowo, wspomagają gojenie ran;
• garbniki – związki o działaniu ściągającym, wspomagają trawienie i łagodzą stany zapalne;
• witaminy – γ-tokoferol (witamina E) i kwas askorbowy (witamina C).

Na co pomaga melisa? Właściwości melisy lekarskiej

Melisa może pomóc ukoić nerwy w stresujących sytuacjach i problemach ze snem. Właściwości lecznicze melisy obejmują także wsparcie problemów trawiennych, korzystny wpływ na metabolizm, a stosowana na skórę może wspomóc pielęgnację skóry i gojenie ran.

Co o właściwościach melisy mówią naukowcy?

Melisa ma właściwości uspokajające i redukujące stres

Melisa lekarska znana jest ze swoich właściwości uspokajających, które są związane zarówno z obecnością kwasów fenolowych, jak i olejku eterycznego. Sprawia to, że melisa uspokajania stosowana nie tylko w doustnie (picie naparu, przyjmowanie kapsułek), ale też w aromaterapii – np. jako dodatek do relaksujących kąpieli, masaży.

W badaniach klinicznych stosowana na uspokojenie melisa lekarska w dawce 500 mg ekstraktu 2 razy dziennie pomagała łagodzić objawy związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS), takie jak rozdrażnienie, płaczliwość, zmiany nastroju, czy zmniejszać częstość występowania dolegliwości kardiologicznych w przebiegu łagodnych chorób serca na tle nerwowym.

Uspokajające działanie olejku melisowego używanego w aromaterapii potwierdza z kolei między innymi badanie obejmujące grupę pacjentów z zaawansowaną demencją, której towarzyszyły stany pobudzenia nerwowego i agresja. Zgodnie z opublikowanymi wynikami, 4-tygodniowe smarowanie w trakcie leczenia ramion i twarzy olejkiem melisowym poprawia jakość życia pacjentów oraz zmniejsza objawy demencji związane z pobudzeniem nerwowym o 30% (w porównaniu do 14% w grupie placebo).

Melisa wspiera zdrowy sen, mózg i dobry nastrój

Działanie uspokajające melisy można wykorzystać nie tylko w łagodzeniu skołatanych nerwów, ale także jako wsparcie przy problemach z zasypianiem. Poprzez wpływ na receptory GABA oraz aktywność neurotransmiterów, melisa wycisza ośrodkowy układ nerwowy w sposób zbliżony do syntetycznych leków. Liczne badania kliniczne potwierdzają skuteczność ekstraktów z melisy w łagodzeniu objawów lęku, łagodnej depresji a przy stosowaniu wyższych dawek również bezsenności.

Badania z udziałem dzieci w wieku szkolnym doświadczających problemów z zasypianiem i koncentracją wykazały korzystne rezultaty stosowania połączenia melisy (320 mg dziennie) z tabletkami z walerianą (640 mg). 28-dniowa suplementacja pozwoliła na poprawę jakości snu oraz wzrost skupienia z obniżoną podatnością na działanie rozpraszaczy. Korzystny wpływ na wyniki w nauce i funkcje poznawcze odnotowano także w grupie 18-30-letnich studentów przyjmujących melisę w dawkach 300-1600 mg dziennie.

Melisa pomaga przy problemach trawiennych

Melisa wpływa nie tylko na układ nerwowy, ale może łagodzić też dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Obecny w niej olejek eteryczny działa żółciopędnie, pobudza wydzielanie soku żołądkowego i rozkurcza mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, wspomagając procesy trawienne. Napary z melisy mogą łagodzić wzdęcia, bóle brzucha i sprawdzać się w przypadku niestrawności. Jej korzystny wpływ na układ pokarmowy bywa także wykorzystywany w celu łagodzenia mdłości przez kobiety w ciąży.

Melisa reguluje poziom cholesterolu

Badania prowadzone w modelach zwierzęcych wskazują również na potencjalne korzyści płynące ze stosowania melisy w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Dodatek ekstraktu z melisy do pożywienia pozytywnie wpłynął na poziom lipidów (cholesterolu, triglicerydów) oraz glukozy we krwi.

Korzystny wpływ na lipidogram może być związany z działaniem antyoksydacyjnym obecnego w melisie olejku eterycznego i jego wpływem na ekspresję genów uczestniczących w syntezie kwasów tłuszczowych. Doniesienia te wciąż jednak wymagają przeprowadzenia dalszych badań z udziałem ludzkich uczestników.

Melisa chroni przed stresem oksydacyjnym

Wysoka zawartość polifenoli, takich jak rutyna, kwercetyna, kwas galusowy, przekłada się również na silne właściwości antyoksydacyjne melisy lekarskiej. Ekstrakty z cytrynowego ziela wspomagają eliminację wolnych rodników, chroniąc komórki przed szkodliwym działaniem stresu oksydacyjnego. Aktywność antyoksydacyjna odgrywa także rolę w działaniu melisy na układ nerwowy i pokarmowy.

Badanie nad wpływem melisy na parametry krwi pracowników radiologii, którzy przez 30 dni spożywali 2 razy dziennie filiżankę naparu z melisy, wykazało potencjalne działanie ochronne przed promieniowaniem jonizującym. Po zakończonej kuracji obserwowano u badanych zmniejszenie uszkodzeń DNA, obniżenie stężenia mieloperoksydazy (związanej z rozwojem stanów zapalnych) i peroksydacji lipidów.

Jak stosować melisę?

Melisa jest rośliną, którą można stosować na różne sposoby:

• w aromaterapii – inhalacje, olejki do masażu,
• na skórę – maści, olejki, okłady,
• doustnie – picie naparu, ekstrakty w kapsułkach/tabletkach.

Ze względu na możliwość standaryzacji na substancje czynne oraz zawarcia w pojedynczej dawce ich wysokiej koncentracji, najsilniejszym działaniem charakteryzują się ekstrakty przyjmowane w postaci kapsułek, tabletek, napojów funkcjonalnych. Wybierając ten rodzaj produktu, warto zwrócić uwagę na jego standaryzację – czy ma określony DER (“stężenie” rośliny w ekstrakcie) lub procentową zawartość najważniejszych substancji (zazwyczaj kwasu rozmarynowego).

Zalecane dawkowanie melisy różni się w zależności od indywidualnych potrzeb i oczekiwanego kierunku działania – niższe dawki oraz delikatne napary wspomogą wydzielanie soków trawiennych, podczas gdy wysokie dawki skoncentrowanych ekstraktów będą skuteczniej łagodziły nerwy i wspomagały zasypianie.

Jak przygotować napar z melisy?

• 1-2 łyżki świeżych liści melisy delikatnie opłucz i poszarp na małe kawałki.
• Zalej gorącą wodą i odstaw do zaparzenia na 15-20 min.
• Gotowy napar z melisy spożywaj po ostudzeniu, nie przekraczając 3 filiżanek dziennie.

Jeśli nie masz dostępu do świeżej melisy, możesz użyć jej liści w postaci wysuszonej – w tym przypadku nie musisz ich opłukiwać, ani rozdrabniać. Gotowy napar z melisy powinien mieć łagodny, lekko cytrynowy aromat, niektóre osoby mogą jednak odczuwać w nim też nutkę goryczy. W celu poprawy smaku możesz dosłodzić go łyżeczką miodu lub wzbogacić jego smak np. poprzez dodatek mięty, lub owoców cytrusowych.

Przeciwwskazania do stosowania melisy

Melisa należy do bezpiecznych składników, które mogą być stosowane zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Przeciwwskazania do jej stosowania obejmują alergie (uczulenie na rośliny z rodziny jasnotowatych) oraz nie powinna być łączona z lekami o zbliżonym działaniu – obniżającym ciśnienie krwi, uspokajającym, nasennym ze względu na ryzyko wzajemnego nasilenia efektów.

Szczególną ostrożność podczas stosowania melisy powinny zachować także osoby ze skłonnościami do niskiego ciśnienia krwi, a ze względu na właściwości uspokajające melisy, które mogą prowadzić do senności, nie powinni jej pić kierowcy bezpośrednio przed podróżą.

Melisa w ciąży

Kobiety, które piły wcześniej napary z melisy i nie wykazywały objawów alergii, mogą wspomagać się jej ekstraktami również w czasie ciąży. Właściwości melisy są szczególnie doceniane w pierwszym trymestrze – łagodzi mdłości, wycisza, ułatwia zasypianie i pomaga radzić sobie ze stresem związanym z oczekiwaniem na nowego członka rodziny.

Ze względu na brak szczegółowych badań prowadzonych z udziałem kobiet w ciąży zaleca się jednak zachować umiar i ściśle przestrzegać zalecanych dawek, a w przypadku problemów zdrowotnych skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę.

Skutki uboczne

Do najczęściej obserwowanych skutków ubocznych należą łagodne dolegliwości towarzyszące zazwyczaj nadmiernemu spożyciu preparatu, takie jak:

• zawroty głowy, osłabienie,
• bóle głowy,
• spadek uwagi, senność,
• nudności, bóle brzucha,
• świąd i zaczerwienienie skóry.