Oregano – cudowne zioło: właściwości i zastosowanie

Oregano – najważniejsze informacje

Oregano, czyli lebiodka pospolita (Origanum vulgare, nazywana niekiedy dzikim majerankiem), to wieloletnia roślina z rodziny jasnotowatych, naturalnie występująca w Europie, Azji i Afryce Północnej. Z powodzeniem można ją uprawiać w domowym ogródku – zioło to dobrze rośnie nawet w nasłonecznionych suchych miejscach. Oregano dorasta do 80 cm wysokości, ma drobne, owalne liście i różowo-fioletowe kwiaty. Jest znana przede wszystkim z intensywnego, korzennego zapachu i smaku – to właśnie dzięki tym cechom stała się jedną z najważniejszych przypraw w kuchni śródziemnomorskiej.

W medycynie naturalnej oregano, a szczególnie olejek z niego, od wieków ceni się za jego właściwości lecznicze. Roślina działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, przeciwzapalnie i rozkurczowo. Stosowano ją m.in. przy infekcjach dróg oddechowych, bólach menstruacyjnych oraz jako środek łagodzący objawy przeziębienia. Napar z suszonych liści oregano poprawia pracę żołądka i jelit oraz wspomaga procesy trawienne.

Oregano wykorzystywane jest również w postaci olejku eterycznego, który zawiera substancje aktywne, takie jak karwakrol i tymol (najwyższą ich zawartość obserwuję się w dzikim oregano, Origanum onites). Olejek ten stosuje się zewnętrznie przy infekcjach skórnych lub wewnętrznie (w odpowiednim rozcieńczeniu) jako naturalny środek przeciwdrobnoustrojowy. Dzięki swoim właściwościom leczniczym oregano znajduje więc zastosowanie nie tylko w kuchni, ale i w ziołolecznictwie oraz kosmetyce naturalnej.

Oregano – wartości odżywcze

Oregano jest prawdziwą skarbnicą związków aktywnych. Suszone oregano zawiera następujące składniki:

Lebiodka pospolita swoje właściwości zdrowotne zawdzięcza również obfitości witamin i składników mineralnych. W 100 g zawiera:

• wapń (1600 mg),
• żelazo (44 mg),
• magnez (270 mg),
• potas (1260 mg),
• witamina A (1700 IU),
• witamina K (622 µg),
• foliany (237 µg).

Za wiele właściwości oregano, w tym działanie antybakteryjne, odpowiada olejek, w którym zawarte są takie związki jak karwakrol, tymol, p-cymen, linalol czy bisabolol. W oregano znajdują się również ściągające garbniki oraz antyoksydacyjne kwasy fenolowe, fitosterole i flawonoidy, w tym pochodne luteoliny.

Oregano – ważna przyprawa w kuchni śródziemnomorskiej

Choć trudno zaprzeczać wartościom odżywczym oraz prozdrowotnym oregano, jego najpopularniejszym zastosowaniem jest przyprawianie potraw. Od wielu lat z powodzeniem używa się go w kuchniach na całym świecie, głównie w kuchni śródziemnomorskiej. Wykorzystuje się zarówno świeżo zerwane oregano, jak i suszone i sproszkowane ziele.

Przyprawa ta nadaje unikatowego aromatu oraz smaku daniom kuchni:

• włoskiej (pizza, spaghetti bolognese, lasagne),
• greckiej (sałatka grecka, souvlaki),
• latynoamerykańskiej (chili con carne, tacos, salsa).

Oregano świetnie przyjęło się również na naszym rodzimym, polskim gruncie, pogłębiając smak wielu zup, pieczonych mięs czy grillowanych warzyw. Oregano przyprawia się także likiery i nalewki alkoholowe.

Olejek z oregano

Najsilniej skoncentrowanym surowcem pozyskiwanym z oregano jest olejek pozyskiwany z liści i kwiatów rośliny lebiodki pospolitej lub dzikiego oregano. Związkami aktywnymi występującymi w olejku w najwyższym stężeniu są:

• karwakrol (przeciwbakteryjny),
• tymol (antyseptyczny),
• flawonoidy, takie jak luteolina i apigenina (przeciwutleniające, przeciwzapalne).

Olejek z oregano jest często stosowany jako naturalny suplement diety, wspomagający odporność, walkę z infekcjami (zwłaszcza dróg oddechowych i pokarmowych), a także jako środek przeciwpasożytniczy. Olejek z oregano stosuje się w formie kropli doustnych (w odpowiednim rozcieńczeniu) lub kapsułek.

Na co pomaga oregano?

Dzięki postępom fitoterapii coraz dokładniej znane są właściwości oregano. Zastosowanie oregano (jako ziela lub olejku) obejmuje wiele dolegliwości:

• infekcje górnych dróg oddechowych (np. przeziębienie, kaszel, ból gardła) i zatok,
• problemy z procesami trawiennymi (wzdęcia, niestrawność, kolki),
• zaburzenia apetytu (pobudza wydzielanie soków żołądkowego),
• biegunki i zatrucia pokarmowe (ze względu na działanie przeciwbakteryjne),
• infekcje grzybicze skóry i paznokci,
• pasożyty jelitowe (lamblie, owsiki),
• bóle menstruacyjne i napięcie przedmiesiączkowe (PMS).

Oregano – właściwości zdrowotne

Oregano posiada właściwości antyoksydacyjne (eliminuje wolne rodniki), antybakteryjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze, pomaga w poprawie trawienia i znajduje zastosowanie w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych. Choć właściwości zdrowotne tej fascynującej przyprawy znane są coraz lepiej, znane są głównie z medycyny tradycyjnej i wymagają potwierdzenia w badaniach naukowych z udziałem ludzi.

Działa antyoksydacyjnie

Ekstrakty z oregano zawierają silne przeciwutleniacze: kwas rozmarynowy, flawonoidy (luteolina, apigenina) i monoterpeny. Związki te mają zdolność do wyłapywania wolnych rodników, a tym samym do zapobiegania stresowi oksydacyjnemu. W licznych badaniach analitycznych potwierdzono wysoką aktywność antyoksydacyjną oregano mierzoną m.in. testami DPPH, FRAP czy ABTS.

Działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo

Szerokie zastosowanie oregano wynika m.in. z działania przeciwzapalnego. Przypisuje się je olejkowi z oregano, a dokładniej karwakrolowi i tymolowi, które mają zdolność do:

• hamowania aktywności cytokin zapalnych (TNF‑α, IL‑6, IL‑1β, IL‑8),
• pobudzania aktywności cytokin przeciwzapalnych (IL‑10),
• zmniejszenia aktywność enzymów takich jak NADPH-oksydaza i lipooksygenaza (których nadmierna aktywność prowadzi do stresu oksydacyjnego, a tym samym sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu).

Niektóre badania sugerują również działanie przeciwbólowe olejku z oregano. W jednym z nich właściwości analgetyczne mierzono tzw. tail-flick u myszy (jak szybko zwierzę cofnie ogon pod wpływem działania bodźca bólowego), a następnie porównywano je ze standardowymi lekami przeciwbólowymi – morfiną i fenoprofenem. Wykazano, że składniki olejku z oregano wydłużają czas reakcji oraz łagodzą ból, niemniej efekt też może zależeć od miejsca zebrania surowca.

Działa przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie

Silnie właściwości przeciwdrobnoustrojowe olejku z oregano obejmują następujące mechanizmy:

• uszkadzanie błon komórkowych drobnoustrojów, zwiększając ich przepuszczalność, co prowadzi do wypływu jonów i związków wewnątrzkomórkowych,
• zakłócanie funkcji enzymatycznych i transportowych błon,
• zaburzanie równowagi redoks, co prowadzi do śmierci komórki.

W ocenie aktywności przeciwbakteryjnej oregano wykazano jego skuteczność względem m.in. Staphylococcus aureus, Streptococcus mutans, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Enterococcus faecalis, Helicobacter pylori, a także drożdżakowi Candida albicans.

Właściwości te mogą potencjalnie znaleźć zastosowanie w leczeniu:

• grzybicy skóry i paznokci,
• próchnicy i chorób przyzębia,
• zakażeń układu pokarmowego,
• wspomagająco w walce ze szczepami lekoopornymi.

Wspiera pracę układu pokarmowego

W tradycyjnej medycynie od lat wykorzystywane jest działanie oregano wspierające proces trawienia. Zawarte w lebiodce składniki pobudzają receptory smaku, a w rezultacie zwiększa się:

• produkcja kwasu solnego w żołądku (lepsze trawienie białek),
• wydzielanie enzymów trzustkowych,
• przepływ żółci (ułatwione trawienie tłuszczów).

Oregano rozluźnia również mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, co:

• zmniejsza skurcze jelit,
• ułatwia usuwanie gazów,
• łagodzi ból i inne objawy wzdęć, kolki i dyskomfortu brzusznego.

Wspiera zdrowie układu sercowo-naczyniowego

W badaniach na zwierzętach karwakrol zawarty w olejku z oregano indukował rozkurcz mięśni gładkich naczyń, co prowadziło do obniżenia ciśnienia krwi (działanie wazodylatacyjne).

W innym badaniu wykazano, że liście oregano mogą wpływać na poziom glukozy we krwi. Wodny ekstrakt z oregano powodował niewielki spadek poziom cukru we krwi szczurów, zarówno po jednorazowym podaniu, jak i po 15 dniach regularnego stosowania. Natomiast u zwierząt z wyindukowaną cukrzycą spadek poziomu glukozy był wyraźny – już od czwartego dnia podawania oregano. Co ciekawe, efekt ten działał niezależnie od insuliny, czyli nie wynikał ze zwiększonego jej wydzielania.

Oregano na kaszel

Jednym z najczęstszych zastosowań oregano jest podawanie go w przeziębieniu przebiegającym z nieżytem górnych dróg oddechowych. Zioło to wspiera produkcję śluzu, a dzięki działaniu rozszerzającemu mięśnie gładkie oskrzeli łagodzi kaszel i ułatwia również pozbycie się zalegającej wydzieliny.

Właściwości prozdrowotne w łagodzeniu przeziębień wynikają również z działania przeciwdrobnoustrojowego i przeciwzapalnego lebiodki pospolitej.

Jak stosować oregano?

Oregano, ze względu na walory smakowe, stosuje się jako aromatyczną przyprawę w kuchni. Biorąc pod uwagę jego właściwości prozdrowotne, jest także cenionym suplementem diety o wielu różnych możliwych zastosowaniach.

Świeże lub suszone oregano

Poza zastosowaniem w kuchni przyprawę tę można również wykorzystać do przygotowania:

• Naparu (herbaty) z suszonego oregano – działa wykrztuśnie, rozgrzewająco i przeciwzapalnie, pomocny przy infekcjach górnych dróg oddechowych, niestrawności, wzdęciach i bólach brzucha.
• Płukanki do gardła lub jamy ustnej – miejscowo łagodzi stany zapalne i infekcje.
• Okładu z naparu – tradycyjnie stosowane przy bólach reumatycznych i obrzękach jako naturalny środek przeciwbólowy.

Olejek oregano

Ze względu na wyższe stężenie substancji czynnych, olejek z oregano może mieć silniejsze właściwości terapeutyczne. Można go stosować:

wewnętrznie:

• w postaci kropli lub kapsułek,
• wspiera odporność i trawienie, działanie antybakteryjnie,
• zalecane dawkowanie to 1 kapsułka lub 2–4 krople dziennie (rozcieńczone np. w oleju z oliwek).

zewnętrznie:

• wcierany w skórę przy bólach mięśniowych i stawowych (zawsze po rozcieńczeniu w oleju bazowym, np. z oliwek),
• dodawany do kąpieli i inhalacji.

Podczas użycia olejku z oregano należy pamiętać o kilku zasadach:

• nie należy stosować olejku oregano nierozcieńczonego bezpośrednio na skórę ani doustnie,
• u osób wrażliwych (z chorobą wrzodową, refluksem) stosowanie wewnętrzne może powodować podrażnienia układu pokarmowego,
• przed użyciem olejku kobiety karmiące piersią i w ciąży powinny zasięgnąć porady lekarza; olejek z oregano jest również przeciwwskazany u małych dzieci.

Przeciwwskazania do stosowania oregano

Oprócz wspomnianych wcześniej przeciwwskazań do przyjmowania olejku z oregano, szczególną ostrożność podczas jego stosowania powinny zachować:

• osoby z uczuleniem na rośliny z rodziny jasnotowatych (ryzyko reakcji alergicznej),
• osoby ze skłonnością do krwawień (oregano może wpływać na krzepliwość krwi).

Należy również pamiętać o potencjalnych interakcjach z:

• lekami przeciwzakrzepowymi (ryzyko nasilenia ich działania i krwawień),
• lekami przeciwcukrzycowymi (ryzyko hipoglikemii),
• niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (nasilone działanie drażniące na przewód pokarmowy).