Zapotrzebowanie organizmu w czasie karmienia piersią

Laktacja zwiększa zapotrzebowanie na składniki odżywcze, głównie z powodu ich utraty na rzecz karmienia potomka. W okresie laktacji zapotrzebowanie na energię wzrasta o około 500 kcal/dzień w przypadku karmienia jednego dziecka.

Szacuje się, że dieta matki karmiącej powinna zawierać nie mniej niż 1800 kcal dziennie. Oczywiście istotne jest, aby nie były to „puste kalorie”, tylko zbilansowane posiłki. Zdarza się, że kobiety zasugerowane radami z internetu włączają bezpodstawnie diety eliminacyjne, w celu zapobiegania kolkom lub alergiom u maluszka, czym ograniczają sobie podaż potrzebnych składników odżywczych. Na dłuższą metę może to skutkować wyczerpaniem rezerw matczynych.

Zaleca się wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka, co zapewni mu zbilansowane i spersonalizowane odżywienie, gdyż skład mleka kobiecego jest zmienny, w zależności od etapu rozwoju dziecka.

Suplementacja podczas karmienia piersią

Odpowiednia podaż mikroelementów jest szczególnie ważna w okresie laktacji. Na tym etapie mikroelementy odgrywają bardzo ważną rolę m.in. w rozwoju układu nerwowego noworodka, procesach metabolicznych, syntezie tkanek i mięśni, transporcie tlenu i syntezie DNA. Ponadto niektóre z nich wykazują działanie antyoksydacyjne i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego noworodka.

Suplementację witamin i składników mineralnych podczas karmienia piersią warto rozważyć po trudnym porodzie. Pozwoli to szybciej wrócić do formy, a także zadba o to, by młodej mamie i maluszkowi niczego nie brakowało. Suplementacja sprawdzi się również w przypadku ubogiej diety kobiety karmiącej. Młode mamy zwykle całą swoją uwagę skupiają na dziecku, zapominając o sobie lub zwyczajnie nie mają czasu na robienie zakupów i przygotowywanie zbilansowanych posiłków. Jedzenie „na raty”, na szybko i zimna kawa… Skąd my to znamy?

Laktacja to proces bardzo energochłonny i naruszający matczyne rezerwy. Dlatego w przypadku długotrwałego karmienia piersią, suplementacja sprawdzi się doskonale. Kolejnym przykładem może być dieta wegańska, która może powodować niedobory witaminy B12, żelaza oraz jodu.

Jakie suplementy diety stosować podczas karmienia piersią?

Co warto suplementować podczas karmienia piersią?

Najważniejszymi składnikami mleka kobiecego, których ilość w pokarmie zależy od ilości spożytych przez kobietę karmiącą, to:

• witamina D,
• witamina A,
• jod,
• selen,
• kwasy tłuszczowe omega,
• witaminy z grupy B.

Poziomy kwasów tłuszczowych podczas laktacji są ściśle skorelowane z dietą kobiety.

W przypadku wapnia, żelaza, miedzi i cynku spożycie w diecie ma niewielki wpływ na stężenie tych składników odżywczych w mleku ludzkim. Podczas niedoboru organizm matki priorytetowo traktuje potrzeby dziecka, dlatego te składniki mineralne są nadal wydzielane z mlekiem ludzkim w wystarczających ilościach, kosztem zapasów matki.

Witamina D

W suplementach diety mamy do czynienia głównie z witaminą D3. Ma ona szereg zadań w organizmie ludzkim: poprawia wchłanianie wapnia i fosforanów z diety oraz modyfikuje ich odkładanie w kościach. Wpływa również na procesy immunologiczne i psychiczne. Około 80-90% witaminy D w organizmie ma pochodzenie endogenne i jest syntetyzowane w wyniku ekspozycji skóry na promieniowanie słoneczne. Znacznie mniejsza jej część ma pochodzenie dietetyczne, jako cholekalcyferol z produktów zwierzęcych lub jako ergokalcyferol – witamina D2 z roślin, grzybów lub fotosyntezy drożdży.

Niedobór witaminy D jest szkodliwy zarówno dla matki, jak i jej dziecka, prowadząc do zwiększonego ryzyka utraty gęstości kości u dorosłych oraz krzywicy i opóźnienia wzrostu u niemowląt. Badania pokazują, że poziom witaminy D w mleku matki jest ściśle powiązany z ilością dostarczaną z dietą oraz porą roku. Istnieje również potencjalna korelacja między spożyciem niektórych składników mineralnych (takich jak magnez i cynk) a poziomem witaminy D. Suplementacja „witaminą słońca” jest zalecana zarówno u matki karmiącej jak i dziecka od pierwszych dni życia.

Kwasy omega-3

Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) to niezbędne długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które odgrywają ważną rolę w wielu procesach metabolicznych i fizjologicznych podczas rozwoju we wczesnych latach życia. Najwyższe ich stężenia znajdziemy w układzie nerwowym, w mózgu i siatkówce oka.

Kwasy tłuszczowe z diety matki są transportowane do mleka ludzkiego w ciągu sześciu godzin od spożycia i mogą pozostawać w mleku ludzkim nawet przez kilka dni. W przypadku wegan zaleca się stosowanie preparatów z alg np: Schizochytrium lub Crypthecodinium cohnii, które są dobrym źródłem kwasu DHA.

Kwas foliowy

Kwas pteroilomonoglutaminowy, inaczej zwany witaminą B9 jest nieaktywną formą w organizmie człowieka. Dopiero podczas metabolizmu do 5-metylotetrahydrofolianu (metylowanej formy) staje się aktywną cząsteczką. Wiele badań pokazuje przewagę aktywnej formy folianów nad syntetycznym kwasem foliowym.

Obecnie rekomenduje się suplementację metylowanej formy folianów. Jest to „paliwo” dla szybko dzielących się komórek nerwowych. Sprzyja rozwojowi cewy nerwowej i jest stale wydzielany do mleka kobiecego, dlatego zapotrzebowanie na ten składnik stałe jest wysokie.

Jod

Jod jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy, które są niezbędne do wzrostu i rozwoju niemowląt. Diety w wielu krajach nie są w stanie zapewnić wystarczającej ilości jodu, a niedoborowi zapobiega się poprzez wzbogacanie soli jodem.

Mleko matki jest jedynym źródłem jodu dla niemowlęcia, dlatego ważne jest, aby zapewnić odpowiednią podaż jodu w swojej diecie. Należy również pamiętać, że pierwiastka tego nie można suplementować bez ograniczeń, ponieważ nadmiar jodu może być również szkodliwy.

Żelazo

Większość badań donosi, że suplementacja żelazem nie wpływa znacząco na stężenie tego składnika mineralnego w mleku ludzkim. Niemniej jednak stosowanie tego pierwiastka zwiększa całkowitą liczbę przenośników wiążących żelazo w mleku ludzkim, aby mogło być efektywnie transportowane do niemowlęcia. Żelazo jest składnikiem hemoglobiny, odpowiada za transport cząsteczek tlenu, a jego niedobór grozi anemią. Częściej jednak niedobory żelaza występują w ciąży, niż podczas karmienia piersią.

Suplementacja żelaza powinna być poprzedzona badaniami laboratoryjnymi, w tym, poziomem ferrytyny. Jest to związane z różnym zapotrzebowaniem matki karmiącej na ten pierwiastek i z różnym czasem powrotu menstruacji po porodzie.

Wapń

Laktacja jest to czas, kiedy zapotrzebowanie na wapń znacznie wzrasta z powodu utraty go wraz z mlekiem ludzkim. Podczas karmienia piersią wapń jest czerpany z diety oraz z tkanki kostnej. Przy produkcji 800 ml mleka dziennie kobieta może przetransportować nawet 200 mg wapnia dziennie, które odzyskuje po odstawieniu od piersi i powrocie menstruacji.

W okresie laktacji następuje utrata 4-7% kości, szczególnie w odcinku lędźwiowym kręgosłupa i głowie kości udowej. Wszystko jednak wraca do normy po około roku po odstawieniu od piersi. Ilość wapnia w mleku kobiecym jest ściśle skorelowana z poziomem witaminy D u matki. Zauważono, że w przypadku niedoboru tej witaminy, ilość wapnia w pokarmie spada.

Witamina B12

Suplementacja tą witaminą jest niezbędna w przypadku kobiet karmiących piersią, które stosują dietę wegańską. Ten rodzaj diety niesie ze sobą wysokie ryzyko niedoborów wielu składników odżywczych, z których witamina B12 jest jedną z najbardziej zagrożonych deficytem. Witamina B12 jest istotnym czynnikiem w przebiegu metabolizmu kwasu foliowego. Wraz z innymi witaminami z grupy B ma udowodniony wpływ na zapobieganie depresji poporodowej, niż suplementacja tylko wapniem i witaminą D.

Dzienne zapotrzebowanie kobiety karmiącej piersią

Celowana suplementacja podczas karmienia piersią

Suplementacja celowana polega na dobraniu konkretnego preparatu, który uzupełni niedobór wybranych składników. Na przykład u weganek dobieramy preparat, który dostarcza składniki występujące w niedomiarze właśnie u wegan. Kolejnym przykładem może być mama karmiąca z anemią – dobiera się wtedy konkretny preparat zawierający optymalny skład, w zależności od rodzaju anemii.

Jeżeli nie znajdziemy preparatu, który spełnia nasze oczekiwania, należy ułożyć kurację opartą o kilka suplementów diety, tak aby dostarczyć to, czego akurat potrzebujemy.

Rośliny pobudzające laktację

W zielarstwie możemy znaleźć grupę roślin zaliczaną do lactagoga – czyli roślin mlekopędnych, należą do nich:

• Trigonella foenum-graecum (kozieradka pospolita). Pobudza gruczoły wydzielnicze do produkcji mleka. Stosowanie kozieradki może dawać działania niepożądane takie jak: biegunka, reakcje alergiczne o niewielkim nasileniu (alergia krzyżowa z orzechami arachidowymi), zapalenie przewodu pokarmowego, zawroty głowy, zmiana zapachu moczu i potu (słodki zapach przypominający klon).
• Silybum marianum (ostropest plamisty). Nasiona ostropestu plamistego są powszechnie znane jako remedium na wątrobę. Jednak w swoim zakresie posiadają również działanie wspierające laktację. W formie naparów substancje aktywne są słabo wchłanialne z przewodu pokarmowego. Dopiero w połączeniu z koniugatem fosfatydylowym poprawia się biodostępność sylimaryny. Ostropest plamisty może dawać działania niepożądane w postaci zaburzeń żołądkowo-jelitowych, czy delikatnych reakcji alergicznych. Powinny na niego uważać osoby z hipoglikemią reaktywną, gdyż może powodować zbyt duże spadki glikemii.
• Foeniculum vulgare (koper włoski). Surowcem zawierającym składniki aktywne jest owoc kopru włoskiego. Dobry preparat posiada standaryzację na zawartość olejku eterycznego – w przypadku substancji mlekopędnych jest to anetol. Liczne źródła zalecają stosowanie mieszanek z koprem włoskim maksymalnie do 2 tygodni, ze względu na toksyczne działanie anetolu. Nadmierne spożywanie naparów z kopru włoskiego może powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje krzyżowe z selerem i marchwią. Ponadto mogą wystąpić również biegunki, nadwrażliwość na światło oraz wzrost enzymów wątrobowych.
• Galega officinalis (rutwica lekarska). Roślina lecznicza, której skuteczność oparta jest na tradycji. Ma zdolność obniżania cukru we krwi, przez co może powodować hipoglikemię. Wchodzi w interakcję z lekami przeciwcukrzycowymi. Nie należy przekraczać zalecanej porcji dziennej na opakowaniu.
• Carum carvi (kminek zwyczajny). Do pobudzania laktacji wykorzystujemy owoc kminku. Najczęściej można go znaleźć w mieszankach wraz z anyżem i koprem włoskim. Może powodować łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
• Pimpinella anisum (biedrzeniec anyż). Jako surowiec wykorzystuje się owoce tej rośliny. Ma działanie bardzo podobne do kopru włoskiego. Posiada ponadto delikatne właściwości przeciwbólowe, co łagodzi ból brodawek podczas karmienia.
• Nigella sativa (czarnuszka siewna). Surowcem zawierającym związki aktywne są tutaj nasiona. Podobnie jak koper oraz anyż, czarnuszka zawiera anetol, który pobudza wydzielanie prolaktyny.
• Hordeum vulgare (jęczmień zwyczajny). Składnikiem aktywnym jest tutaj słód jęczmienny i zawarty w nim ß-glukan. Zwykle stosuje się go pół godziny przed planowanym karmieniem dziecka. Sugeruje się, że słód jęczmienny zwiększa produkcję mleka poprzez stymulację wydzielania prolaktyny.
• Asparagus racemnosus (szparag lekarski – shatavari). Jako surowiec wykorzystywany jest tutaj korzeń rośliny. Zawiera on kwas foliowy, witaminy A, C i K oraz fitoestrogeny. Działanie mlekopędne opiera się na regulacji produkcji prolaktyny. Jest uznawany przez farmakopeę ajurwedyjską jako lactogoga. Niektóre badania wykazały, że shatavari posiadają działanie adaptogenne, neuroprotekcyjne, antyoksydacyjne, przeciwzapalne i nootropowe, co sprzyja zapobieganiu depresji poporodowej. Asparagus racemosus nie powinien być suplementowany przez osoby zażywające leki moczopędne oraz przeciwcukrzycowe. Badania na ludziach nie wykazały istotnych działań niepożądanych, za wyjątkiem lekkich reakcji alergicznych.

Warto zwrócić uwagę na standaryzację wyciągów roślinnych oraz czy jest to pożądana przez nas część rośliny. W herbatkach typu „fix” bardzo często mamy do czynienia z suszem z całej rośliny, a nie z częścią, która zawiera składniki aktywne np. liść.

Jak bezpiecznie przyjmować suplementy podczas karmienia piersią?

Suplementy to nie cukierki – nimi też możemy zrobić sobie krzywdę, przedawkowując witaminy i składniki mineralne. To może nastąpić jeżeli stosujemy kilka preparatów dla kobiet karmiących na raz lub nie kontrolujemy, czy z różnych suplementów nie dublujemy składników.

Należy dokładnie czytać składy etykiet, aby nie doszło do powielenia niektórych składników i przekroczenia zalecanego dziennego zapotrzebowania. Jeżeli cierpisz na chorobę przewlekłą, dobór suplementacji najbezpieczniej będzie dobrać ze specjalistą, by wykluczyć interakcje.

Warto również znać bazę danych leków i laktacji LactMed® i portal e-lactancia, w której można sprawdzić bezpieczeństwo konkretnej substancji lub rośliny.