Ginkgo biloba – jakie ma właściwości i na co pomaga?

Ginkgo biloba – co to za roślina?

Ginkgo biloba, czyli miłorząb dwuklapowy, to wyjątkowe drzewo o niezwykłej historii i jednocześnie jedno z najlepiej poznanych roślin wykorzystywanych w fitoterapii. To starożytne drzewo znane z długowieczności i odporności na trudne warunki, często nazywane jest żywą skamieliną. Choć potocznie nazywa się je miłorzębem japońskim, jego korzenie sięgają starożytnych Chin, gdzie od wieków stosowanie miłorzębu było elementem Tradycyjnej Medycyny Chińskiej.

Wachlarzowate liście zawierają cenne substancje aktywne, które odpowiadają za prozdrowotne właściwości miłorzębu japońskiego – wspierają układ krążenia, wykazują właściwości przeciwzapalne, chronią komórki przed wolnymi rodnikami i wykazują silne działanie przeciwutleniające.

Standaryzowany ekstrakt z miłorzębu z suplementów diety korzystnie wpływa na funkcjonowanie naczyń krwionośnych, poprawę przepływu krwi i wspiera zdrowie układu sercowo-naczyniowego, co czyni go szczególnie interesującym w kontekście pacjentów geriatrycznych.

Badania wskazują, że ginkgo biloba może wspierać pamięć, procesy poznawcze, spowalniać procesy starzenia i wykazywać neuroprotekcyjne działanie, analizowane m.in. w kontekście choroby Alzheimera.

Cenne składniki aktywne ginkgo biloba

Najważniejsze substancje aktywne zawarte w ginkgo biloba to:

• glikozydy flawonowe – m.in. izoramnetynę, olejek kamforowy, kwercetynę, odpowiedzialne za właściwości antyoksydacyjne i ochronne na komórki nerwowe,
• terpenoidy (ginkgolidy i bilobalid) – działają antyoksydacyjnie, neuroprotekcyjnie, a także przeciwkrzepliwie zmniejszając agregację płytek krwi,
• kwasy fenolowe, proantocyjanidyny, witaminy A, C i E, selen i karoten wspomagające neutralizację wolnych rodników.

Dzięki tak szerokiej gamie związków bioaktywnych ginkgo biloba chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, działa przeciwnowotworowe, przeciwdrobnoustrojowo (głównie za sprawą flawonoidów), wspiera procesy energetyczne mózgu, wpływa na poprawę pamięci, może spowalniać procesy starzenia, a także wykazuje działanie ochronne na układ nerwowy.

Tradycyjne wykorzystanie nasion miłorzębu

W medycynie ludowej oraz Tradycyjnej Medycynie Chińskiej wykorzystywano nasiona miłorzębu i kwiaty żeńskie, jako środki działające przeciwkaszlowo, a także w redukcji infekcji dróg oddechowych czy bólach stawów. We współczesnej fitoterapii bazuje się głównie na standaryzowanym ekstrakcie z liści miłorzębu japońskiego, w którym określona jest zawartość flawonoidów i terpenoidów, jako głównych związków bioaktywnych surowca.

Ginkgo biloba – właściwości

Ginkgo biloba wspomaga krążenie mózgowe, co poprawia pamięć i koncentrację, a także wspiera pracę układu sercowo-naczyniowego. Wskazuje się także na jego potencjał we wspieraniu leczenia szumów usznych, zawrotów głowy i zaburzeń równowagi, a także dysfunkcji seksualnej czy zaburzeń sercowo-naczyniowych.

Suplementy diety z ginkgo biloba mogą również wspierać funkcje kognitywne, a dzięki właściwościom antyoksydacyjnym pomagają w ochronie przed uszkodzeniami komórek.

Wpływ na mózg, pamięć i koncentrację

Najlepiej udokumentowane właściwości zdrowotne ginkgo biloba dotyczy poprawy funkcji poznawczych – pamięci i koncentracji oraz wsparcia pracy komórek nerwowych.

Badania kliniczne wskazują, że ekstrakt z miłorzębu może wspierać poprawę pamięci, szczególnie u osób starszych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Zawarte w liściach rośliny ginkgolidy zmniejszają aktywację i agregację płytek krwi, usprawniając tym samym jej przepływ przez naczynia krwionośne, co prowadzi do lepszego odżywienia tkanek i poprawy przewodnictwa nerwowego.

Z tego powodu preparat jest analizowany pod kątem choroby Alzheimera oraz wsparcia w demencji, choć wyniki dotychczasowych badań są mieszane i zależne od dawki oraz czasu suplementacji.

• Przeglądy systematyczne z ostatnich lat wykazały, że ekstrakt z miłorzębu (EGb) standaryzowany na zawartość flawonoidów (24%) i terpenoidów (6%) w dawce 240 mg/dobę spowalniał spadek funkcji poznawczych w okresie od 22 do 26 tygodni (ok. a więc 5-6 miesięcy długofalowej suplementacji) u pacjentów z demencją, zwłaszcza u osób z objawami neuropsychiatrycznymi.
• Pojawiła się także ciekawa praca obejmująca ponad 1600 pacjentów z chorobą Alzheimera, w której wykazano, że u osób leczonych donepezilem dodatek EGb wpłynął na znaczącą poprawę w zakresie aktywności dnia codziennego i funkcji poznawczych w porównaniu do osób realizujących monoterapię.
• Zespół ekspertów The Asian Clinical Expert Group on Neurocognitive Disorders (ASCEND) na podstawie dotychczasowych danych płynących z badań klinicznych i metaanaliz zasugerowali celowość stosowania ekstraktu miłorzębu w wieloczynnikowej terapii łagodnych zaburzeń poznawczych.

Pojawiły się jednak badania wskazujące na brak korzyści klinicznych u pacjentów z zaburzeniami funkcji poznawczych i demencją, dlatego potrzebne są dalsze badania kliniczne, dobrze zaprojektowane na większych grupach pacjentów, ponieważ w wielu analizach wskazywano na dużą heterogeniczność wyników.

Wspiera układ sercowo-naczyniowy

Ginkgo biloba ma właściwości zmniejszające lepkość krwi, poprawiające elastyczność naczyń i przepływ krwi w mózgu oraz zwiększające dopływ tlenu oraz substancji odżywczych.

U części pacjentów przekłada się to na zmniejszenie objawów takich jak zimne dłonie i stopy czy zaburzenia równowagi. Niektóre badania sugerują, że jego działanie może ograniczać procesy miażdżycowe, co ma związek z redukcją stresu oksydacyjnego oraz ochroną śródbłonka. Jednak badania kliniczne dają mieszane wyniki.

Jednak inne pracy dały sprzeczne wyniki nie wskazując na korzyści ze stosowania miłorzębu w postaci poprawy śmiertelności czy powrotu do zdrowia neurologicznego po przebytym udarze. Ze względu na brak mocnych dowodów stosowanie ekstraktu z miłorzębu japońskiego obecnie nie jest rutynowo zalecany w leczeniu lub profilaktyce chorób układu krążenia.

Wspiera układ nerwowy i nastrój

Wyniki badań klinicznych wskazują na możliwy wpływ ginkgo biloba na:

• wahania nastroju,
• redukcję objawów łagodnego lęku,
• wspieranie pracy układu nerwowego w stanach osłabienia i zmęczenia.

Choć jego działanie nie zastępuje leczenia psychiatrycznego, ekstrakt wykazuje pewien potencjał neuroprotekcyjny i może wspomagać układ odpornościowy w odpowiedzi na stres.

W jednym z randomizowanych badań kontrolowanych z udziałem 136 pacjentów zasugerowano, że ekstrakt z miłorzębu w połączeniu z citalopramem może łagodzić objawy depresji i zdolności poznawcze mierzone odpowiednio za pomocą odpowiednich skal oceny depresji (m.in. Skali Hamiltona czy Testu Klasyfikacyjnego Karty Wisconsin). Z kolei metaanaliza badań z udziałem 1628 pacjentów wykazała, że ​​leczenie standaryzowanym ekstraktem z miłorzębu poprawiło behawioralne i psychologiczne objawy demencji, a także stres opiekunów związany z tymi objawami.

Wspiera zdrowie oczu i mikrokrążenia

Poprzez wpływ na zwiększony przepływ krwi do nerwu wzrokowego oraz regulowanie stresu oksydacyjnego ginkgo biloba może wspierać:

• mikrokrążenie siatkówki,
• zdrowie oka u osób starszych,
• lepsze odżywienie tkanek oka.

Przegląd systematyczny z 2019 roku sugeruje, że flawonoidy zawarte w miłorzębie mogą mieć korzystny wpływ w kontekście jaskry (zwiększenie przepływu krwi przez gałkę oczną i potencjalne zatrzymanie postępu utraty pola widzenia), choć konieczne są dalsze badania wysokiej jakości, aby określić rolę miłorzębu japońskiego we wspomaganiu terapii jaskry, a także zwyrodnień plamki żółtej czy ciała szklistego.

Ma zastosowanie w migrenach, bólach i zawrotach głowy

Poprawa przepływu obwodowego krwi w naczyniach krwionośnych może wpływać na potencjał miłorzębu japońskiego w kontekście:

• nawracających migren,
• napięciowych bólów głowy,
• zawrotów głowy wynikających z zaburzeń krążenia.

W jednym z randomizowanych badań klinicznych z udziałem 70 pacjentów wykazano, że suplementacja miłorzębu japońskiego przez 3 miesiące zmniejszał intensywność, częstotliwość i czas trwania zawrotów (47% w porównaniu z 18% w grupie placebo).

W przeglądzie Cochrane z 2013 roku z udziałem 1543 uczestników analizowano skuteczność miłorzębu japońskiego w redukcji szumów usznych. Pomimo częstego tradycyjnego stosowania miłorzębu w tej przypadłości w badaniu wykazano brak dowodów na jego skuteczność. Inne badania także potwierdziły, że stosowanie tego surowca nie łagodzi nasilenia szumów usznych ani nie poprawia jakości życia pacjentów.

Ze względu na brak silnych dowodów konieczne są dalsze badania w celu ustalenia skuteczności miłorzębu japońskiego we wspomaganiu terapii zawrotów głowy oraz szumów usznych.

Działanie przeciwzapalne

Ze względu na właściwości przeciwzapalne, ekstrakt jest badany pod kątem:

• astmy,
• przewlekłej obturacyjnej choroby płuc,
• stanów zapalnych górnych dróg oddechowych.

W medycynie tradycyjnej miłorząb japoński był stosowany w leczeniu kaszlu, astmy i innych chorób płuc. Na ten moment wstępne poszlaki pochodzące z badań in vitro i modeli zwierzęcych sugerują pewien potencjał w kontekście stanów zapalnych dróg oddechowych, ale potrzeba dalszych badań.

Działanie antyoksydacyjne

Dzięki wpływowi na kondycję skóry, elastyczność naczyń oraz stres oksydacyjny, miłorząb bywa stosowany w pielęgnacji skóry wrażliwej, naczynkowej lub dojrzałej. Antyoksydanty w kosmetykach pomagają neutralizować wolne rodniki i wspierają regenerację skóry.

Jak stosować ginkgo biloba?

Ginkgo biloba można stosować w różnych formach:

• suplementy w kroplach, kapsułkach, tabletkach,
• nalewki,
• susz do zaparzania.

W suplementach diety miłorząb stosuje się w dawce 120-240 mg ekstraktu dziennie, podzielonej na 2-3 porcje, przyjmowanej najlepiej podczas posiłków w pierwszej połowie dnia.

W przypadku liści do zaparzania (herbaty) należy zalać łyżkę suszu wrzątkiem i parzyć przez ok. 15 minut, a następnie odcedzić. Nalewkę z miłorzębu zazwyczaj stosuje się, przyjmując 5-10 ml (1-2 łyżeczki) 3 razy dziennie, rozcieńczoną w wodzie lub soku.

Efekty są zazwyczaj odczuwalne po 4-8 tygodniach regularnego stosowania miłorzębu.

Suplementacja ginkgo biloba

Najczęściej używa się standaryzowanego ekstraktu z miłorzębu w formie:

• kapsułek,
• tabletek,
• kropli.

Picie ziołowych herbatek z ginkgo biloba także może być pomocne, jednak nigdy nie wiadomo jaką ilość składników aktywnych dostarczymy organizmowi. Suplementy diety zawierające ekstrakty mają precyzyjną dawkę.

Skutki uboczne

Choć suplementacja ginkgo biloba jest ogólnie dobrze tolerowana, jednak u niektórych mogą pojawić się skutki uboczne:

• reakcje skórne i reakcje alergiczne,
• dolegliwości żołądkowe,
• bóle głowy,
• może zwiększać ryzyko krwawień u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub z zaburzeniami krzepliwości krwi.

Z tego powodu konieczna jest szczególna ostrożność u osób przyjmujących:

• aspirynę,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• antykoagulanty.

Przeciwwskazania do stosowania miłorzębu japońskiego

Przeciwwskazania do stosowania preparatów z miłorzębem obejmują:

• ciąża i karmienie piersią,
• planowane zabiegi operacyjne,
• skłonność do krwawień,
• zaburzenia krzepliwości krwi,
• przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych (jak aspiryna, warfaryna, heparyna),
• przyjmowanie leków przeciwzapalnych z grupy NLPZ (ibuprofen, ketoprofen) – nasilenie działania drażniącego błony śluzowe żołądka,
• przyjmowanie leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP) – miłorząb może zmniejszać skuteczność działania omeprazole i esomeprazolu,
• przyjmowanie leków uspokajających, przeciwlękowych, nasennych – zwiększa szansę ma pojawienie się zawrotów głowy, senności, niedociśnienia.

Zawsze należy przed rozpoczęciem suplementacji skonsultować się ze specjalistą.

Podsumowanie – kluczowe korzyści zdrowotne ginkgo biloba

Ginkgo biloba wykazuje:

• działanie antyoksydacyjne,
• działanie neuroprotekcyjne,
• pozytywny wpływ na pamięć, koncentrację i funkcje poznawcze,
• wsparcie układu krążenia i elastyczności naczyń,
• korzystny wpływ na kondycję skóry,
• potencjał w łagodzeniu wahań nastroju, migren i zawrotów głowy.

Miłorząb japoński jest bardzo popularnym suplementem diety, ale z uwagi na potencjalne działania niepożądane i ryzyko interakcji konieczne jest monitorowanie jego przyjmowania pod okiem specjalisty i konieczność informowania o jego stosowaniu. Zwiększy to skuteczność i bezpieczeństwo włączonej interwencji.