Laktoferyna – „cudowne białko”: dietetyk wyjaśnia na co pomaga i jak ją stosować

Czym jest laktoferyna?

Laktoferyna (LF), to białko multipotencjalne wiążące jony żelaza. Dokładniej mówiąc, jest glikoproteiną pochodzącą z mleka należąca do grupy transferyn. Laktoferyna występuje naturalnie w płynach ustrojowych ssaków, a jego największe stężenie obserwuje się w mleku matki, zwłaszcza w siarze. Jest niezwykle istotna dla budowania odporności u noworodków.

Od dłuższego czasu rośnie zainteresowanie laktoferyną jako składnikiem suplementów diety i jest to w pełni uzasadnione, głównie ze względu na jej potencjał i możliwości we wspieraniu układu odpornościowego, przewodu pokarmowego i flory bakteryjnej, działaniu przeciwzapalnemu, leczeniu anemii i zaburzeń gospodarki żelazem, a także korzystnego wpływu na przyswajanie jonów żelaza.

Laktoferyna znajduje zastosowanie:

• w infekcjach wirusowych, infekcjach bakteryjnych,
• we wspieraniu układu pokarmowego,
• we wzmacnianiu układu odpornościowego,
• w zapobieganiu anemii z niedoboru żelaza,
• u kobiet w ciąży i u dzieci.

Działanie laktoferyny

Działanie laktoferyny można przyrównać do menadżera naszego zdrowia, który z jednej strony reaguje w stanach zapalnych, by ograniczać zasoby dla potencjalnych intruzów (np. drobnoustrojów chorobotwórczych), a z drugiej naprawia i wspiera organizm, by działał sprawniej.

Laktoferyna to białko multipotencjalne o wielu zastosowaniach terapeutycznych:

1. Działa jak strażnik magazynu żelaza – reguluje dostęp mikroorganizmów do tego pierwiastka, które się nim żywią ograniczając ich rozrost.
2. Pełni funkcję regulującą – wpływa na komórki odpornościowe, oddziałuje na błony komórkowe mikroorganizmów i może wykazywać właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne.
3. Może zmniejszać nadmierną aktywację układu odpornościowego, wspierając regenerację organizmu.

Działanie przeciwbakteryjne

Laktoferyna działa jako wsparcie w stanach obniżonej odporności i bariera przeciw drobnoustrojom. Jednym z kluczowych mechanizmów jej działania jest chelatacja żelaza, czyli wychwytywanie jonów żelaza, które mogłoby być wykorzystywane do wzrostu wielu bakterii patogennych. Dzięki temu, odbierając im “paliwo” spowalnia lub uniemożliwia ich rozwój.

W randomizowanym badaniu otwartym na grupie 150 osób sprawdzano skuteczność dodania laktoferyny w trakcie zakażenia Helicobacter Pylori. Uczestników przydzielono do 3 grup, a wniosek z badania był taki, że laktoferyna znacząco poprawiła stopień eradykacji. Przyjmowanie laktoferyny w dawce 200 mg 2 razy dziennie jako uzupełnienie standardowego leczenia wiązało się z 100% eradykacją H. Pylori (czyli całkowitym usunięciem bakterii), a samo leczenie bez laktoferyny miało skuteczność na poziomie ok. 77%.

Działanie przeciwzapalne

Laktoferyna jest białkiem, które pełni istotną funkcję w łagodzeniu stanów zapalnych. Właściwości przeciwzapalne LF polegają na modulowaniu wydzielania cytokin zapalnych jak interleukina-6 (IL-6) czy interleukina-1 beta. Laktoferyna wykazuje działanie hamujące sygnalizację zapalną w komórkach oraz aktywację przeciwzapalną.

W metaanalizie z 2022 roku wykazano, że suplementacja laktoferyny u dorosłych osób w dawce 200 mg na dzień wiązała się ze znaczącym obniżeniem IL-6. Efekty dla białka C-reaktywnego (CRP), były mniej jednoznaczne, jednak wynik badania wskazuje na istotne możliwości wpływu laktoferyny na markery zapalne.

Działanie przeciwwirusowe

Działanie przeciwwirusowe laktoferyny można wyjaśnić tak, że zanim wirus zdąży “zapukać” i wniknąć do komórki, laktoferyna może blokować do niej dostęp. Właściwości przeciwwirusowe laktoferyny działają poprzez kilka mechanizmów, od łączenia się jej z receptorami na powierzchni komórki, co sprawia, że wirus nie może się do niej prawidłowo przyłączyć, po możliwości wiązania się laktoferyny bezpośrednio z wirusem i blokowaniem jego rozprzestrzeniania i namnażania.

W randomizowanym, podwójnie ślepym, kontrolowanym badaniu z 2023 roku, niemal 160 dorosłych osób przyjmowało laktoferynę w dawce 200 mg dziennie przez 12 tygodni. Grupa przyjmująca preparaty z laktoferyną miała istotnie niższe wskaźniki objawów z układu oddechowego i ogólnoustrojowych względem grupy placebo.

To badanie sugeruje, że doustne przyjmowanie suplementów diety, które zawierają laktoferynę może przyczyniać się do zmniejszenia częstości lub nasilenia objawów infekcji bakteryjnych i wirusowych dróg oddechowych.

Działanie antyoksydacyjne

Laktoferyna jest białkiem, które też można nazwać “pogromcą wolnych rodników” w organizmie. Dzięki zdolności laktoferyny do wiązania jonów żelaza, ogranicza stres oksydacyjny i potencjalne uszkodzenie komórek przez nadmiar wolnych rodników. Z drugiej strony, laktoferyna wspiera systemy antyoksydacyjne zwiększając produkcję glutationu (silnego antyoksydantu), enzymów jak katalaza czy dysmutaza ponadtlenkowa (SOD) co zmniejsza uszkodzenia DNA.

W badaniu klinicznym obejmującym co prawda tylko 8 zdrowych mężczyzn, suplementy diety zawierające laktoferynę w dawce 100 mg przez 7 dni, a następnie 200 mg przez kolejne 7 dni, wykazała istotne zwiększenie całkowitej zdolności antyoksydacyjnej po dawce 200 mg.

Właściwości immunomodulujące

Immunomodulacja to zdolność do regulacji układu odpornościowego. Laktoferyna może zarówno podnosić czujność układu immunologicznego w obniżonej odporności, jak i hamować nadmierne reakcje zapalne, co pomaga utrzymać równowagę i zmniejszać uszkodzenia komórek.

Działanie laktoferyny obejmuje oddziaływaniu z komórkami układu immunologicznego (np. monocyty, makrofagi), wpływ na receptory oraz wewnątrzkomórkowe szlaki czy wydzielanie różnych cytokin i mediatorów stanów zapalnych.
W randomizowanym badaniu z udziałem 103 dorosłych >50 r. ż oceniano działanie laktoferyny pod kątem zmian w układzie odpornościowym i odpowiedzi immunologicznej. Uczestnicy przyjmowali 200 mg lub 400 mg laktoferyny dziennie przez 12 tygodni. W grupie wyższej dawki zanotowano spadek IL-6 oraz wzrost całkowitej liczby limfocytów T.

To badanie sugeruje, że preparaty z laktoferyną stymulują układ odpornościowy, działają przeciwzapalnie i mogą wzmacniać odporność, chociaż trzeba zaznaczyć krótki czas interwencji badania i potrzebę dalszych prób klinicznych.

Wspomaganie wchłaniania żelaza

Jednym z najczęściej przytaczanych i wykorzystywanych działań laktoferyny w ostatnich latach (również w mojej praktyce z pacjentami w gabinecie) jest jej rola we wsparciu wchłaniania żelaza.

Jak laktoferyna wspomaga gospodarkę żelaza w organizmie?

• Transportuje i poprawia wchłanianie żelaza,
• ma duże zdolności wiązania żelaza,
• może zmniejszać stan zapalny (np. poprzez obniżenie IL-6),
• może być wartościowym dodatkiem we wspieraniu gospodarki żelaza przy stosowaniu określonej terapii (niskie żelazo, niska ferrytyna czy anemia), lecz nie jest substytutem zróżnicowanej diety,
• przy suplementacji preparatów żelaza (np. siarczan żelaza) może zminimalizować negatywne skutki uboczne (bóle, zaparcia, zaburzenia mikroflory jelit).

W 2022 roku przeprowadzono systematyczny przegląd i metaanalizę badań, aby zbadać, jak laktoferyna moduluje metabolizm żelaza oraz ocenić porównawczy wpływ suplementacji laktoferyną i siarczanem żelaza na wchłanianie żelaza, jego magazynowanie, erytropoezę i stan zapalny. Suplementacja laktoferyny miała lepszy wpływ na stężenie hemoglobiny, żelaza i ferrytyny w porównaniu z siarczanem żelaza. W badaniu podkreślony jest również wpływ przeciwzapalny laktoferyny.

Wspomaganie równowagi mikroflory jelitowej

Mikrobiota jelitowa, to ogromna społeczność mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy. Odgrywa ważną rolę w utrzymaniu zdrowia: wspiera trawienie, chroni przed patogenami, reguluje układ immunologiczny oraz wpływa na barierę jelitową.

Z jednej strony preparaty z laktoferyną ograniczają rozwój szkodliwych patogenów, a z drugiej działają przeciwzapalnie i wspierają te korzystne bakterie, przyczyniając się do lepszego stanu zdrowia.

W badaniu u dzieci leczonych z powodu nowotworów hematologicznych podano laktoferynę podczas chemioterapii. W tym badaniu (D’Amico et al., 2022) stwierdzono, że suplementy diety z laktoferyną były bezpieczne, nie zanotowano skutków ubocznych, a wręcz zauważono utrzymanie większej różnorodności mikroflory, zapobiegając rozrostowi patogennych szczepów. Dzieci otrzymywały 200 mg laktoferyny dziennie przez 8 tygodni.

Suplementacja laktoferyny

Laktoferyna, mimo że jest to naturalne białko występujące w mleku matki (często również dodawane do mleka modyfikowanego), płynach ustrojowych i wydzielinach (ślinie, łzach czy śluzie jelitowym), to jest trudna do pozyskania w znaczących, terapeutycznych ilościach z codziennej diety dla osoby dorosłej.

Właśnie dlatego suplementy diety z laktoferyną zyskują popularność i zastosowanie szczególnie w stanach zwiększonego zapotrzebowania:

• w okresie obniżonej odporności,
• przy stanach zapalnych lub zakażeniach infekcyjnych,
• w czasie ciąży (bezpieczna i wspomaga gospodarkę żelaza),
• u osób z zaburzeniami wchłaniania,
  w trakcie infekcji jelitowych czy wykorzystania jej właściwości przeciwgrzybiczych.

Jak stosować laktoferynę?

Zastosowanie laktoferyny powinno być zawsze dostosowane indywidualnie do stanu zdrowia, stanu fizjologicznego, przyjmowanych leków czy możliwych interakcji.

• W przypadku niemowląt i bardzo małych dzieci dawki, forma i czas stosowania powinny być konsultowane z lekarzem; zazwyczaj stosuje się 100 mg 4-12 tygodni;
• U starszych dzieci laktoferyna najczęściej jest stosowana w dawce 100 mg dziennie, czas: rekomenduje się minimum 8-12 tygodni, aby ocenić efekty, podawane 1-2x dziennie z posiłkiem
• U dorosłych dawki w badaniach sięgają średnio od 100 do 600 mg dziennie, czas suplementacji: najczęściej rekomenduje się minimum 8-12 tygodni, aby ocenić efekty, podawane z posiłkiem.

Podsumowanie – laktoferyna w suplementacji:

Kiedy warto stosować laktoferynę?

Suplementacja laktoferyny może mieć uzasadnienie w wielu grupach osób dorosłych i dzieci:

• osoby dorosłe z obniżoną odpornością lub często zmagające się z infekcjami – badania dość spójnie pokazują, że laktoferyna działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo;
• osoby z chorobami przewodu pokarmowego i żołądka (choroba wrzodowa żołądka) czy stanami zapalnymi jelit (w tym wrzodziejące zapalenie jelita grubego);
• kobiety w ciąży – laktoferyna wspomaga gospodarkę żelaza, które jest bardzo ważne w tym okresie;
• osoby z niedoborami żelaza i / lub anemią – laktoferyna poprawia parametry żelazowe i tolerancję przyjmowanych suplementów żelaza;
• niemowlęta przedwcześnie urodzone lub o niskiej masie urodzeniowej;
• osoby dążące do obniżenia markerów stanu zapalnego towarzyszące wielu chorobom cywilizacyjnym i metabolicznym (choroba Hashimoto, endometrioza, PCOS, otyłość, insulinooporność).

Laktoferyna dla dzieci

Stosowania laktoferyny u dzieci może być uzasadnione w kilku sytuacjach klinicznych:

1. Dzieci z infekcjami przewodu pokarmowego i biegunkami – metaanaliza (Mayorga, et al., 2025) wykazała, że suplementacja żelaza u dzieci wiązała się niższym odsetkiem przypadków biegunek w porównaniu z grupą placebo.
2. Dzieci z niedoborami żelaza lub z anemią z niedoboru żelaza – badania wykazują, że laktoferyna może poprawiać parametry hemoglobiny i ferrytyny w porównaniu z samą suplementacją żelaza.
3. Dzieci z zaburzeniami bariery jelitowej i w grupie ryzyka niedożywienia.
4. Dzieci przedwcześnie urodzone lub o niskiej masie urodzeniowej.

Podawanie laktoferyny u dzieci powinno być zawsze konsultowane z lekarzem prowadzącym.

Preparaty z laktoferyną

Na rynku jest sporo dostępnych suplementów diety zawierających laktoferynę.

Sprawdź moją listę 5 zasad przy wyborze preparatu dla siebie czy pacjenta.

1. Źródło: upewnij się, że suplement diety zawiera laktoferynę bydlęcą (bovine lactoferrin, bLf) – większość badań dotyczy właśnie tej formy.
2. Czystość: sprawdź, czy producent podaje poziom czystości suplementu np. >90% i badania laboratoryjne potwierdzające wolność od zanieczyszczeń.
3. Dawka aktywnej substancji: sprawdź ile mg laktoferyny przypada na 1 kapsułkę lub 1 porcję preparatu. Dawka powinna być zgodna z typowymi dawkami stosowanymi w badaniach naukowych rzędu 100-200 mg, które można zwiększać w razie zaistniałej potrzeby.
4. Liczba kapsułek na porcję: sprawdź ile kapsułek lub saszetek do sporządzania zawiesiny doustnej należy użyć, aby uzyskać pożądaną dawkę 100-200 mg laktoferyny.
5. Forma podania: kapsułka, krople lub proszek – wybierz dogodną dla siebie lub dla dziecka, co sprzyja regularności stosowania.

Patrz dodatkowe składniki aktywne (np. witaminy) – oceń, czy są Ci potrzebne, czy coś wnoszą do składu. Sprawdź też obecność zbędnych substancji (np. sztucznych konserwantów), które zdecydowanie nie są Ci potrzebne.

Laktoferyna – przeciwwskazania i działania niepożądane

Suplementy diety zawierające laktoferynę są obecnie bardzo często badane w różnych grupach osób. Pomimo dość wysokiego stopnia bezpieczeństwa laktoferyny zawsze należy zachować ostrożność, gdyż pula badań i skutki długoterminowe nie są szczegółowo opisane.

Przeciwwskazania:

• Alergie na białka mleka krowiego i pochodne białka – ze względu na pochodzenie (zwłaszcza bovine lactoferrin) należy brać pod uwagę możliwość wywołania reakcji alergicznych u osób z uczuleniem na białka mleka krowiego.
• Przeciążenie żelazem / hemochromatoza – laktoferyna, to białko wiążące żelazo i wpływające na jego wchłanianie. Stąd u osób z nadmiarem żelaza należy monitorować parametry krwi w tym ferrytynę, morfologię i transferynę.
• Choroby autoimmunologiczne – wciąż brakuje badań wieloletnich, stąd należ zachować ostrożność. W przeglądzie (Vishwanath-Deutsch et al., 2024) wysunięto wniosek, że chociaż dane z badań u ludzi i zwierząt nie wykazały toksyczności, to nie zbadano w wystarczającym stopniu potencjału immunogeniczności lub immunotoksyczności przy wielokrotnym długotrwałym podawaniu.
• Ciąża czy karmienie piersią – nie ma tutaj bezpośredniego przeciwwskazania, a EFSA (European Food Safety Authority) wydało opinię o bezpieczeństwie stosowania laktoferyny w ciąży – jednak zawsze konsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym.

Działania niepożądane

Laktoferyna zdaje się mieć wysoki stopień bezpieczeństwa, a działania niepożądane są rzadko opisywane przy standardowych dawkach (100-200 mg). Wyniki badań na zwierzętach i ludziach wykazały, że rekombinowana ludzka laktoferyna (rhLF) była dobrze tolerowana i bezpieczna, bez znaczących wyników związanych z toksycznością.

Choć nie ma wielu doniesień o poważnych działaniach niepożądanych, stosowanie dużych dawek lub w grupach wysokiego ryzyka powinno być ostrożne i konsultowane ze specjalistą. Ogrom osób w może jednak w dzisiejszych czasach tylko skorzystać z właściwości laktoferyny.