Niedobór witaminy D – jakie są objawy? Lekarz wyjaśnia
Z tego artykułu dowiesz się...
Niedobór witaminy D
O niedoborze witaminy D (25-hydroksywitaminy D) mówimy, gdy jej poziom w surowicy krwi, jest poniżej wartości fizjologicznych. W zależności od poziomu witaminy D w surowicy krwi interpretujemy wyniki badań następująco:
- <20 mg/ml niedobór,
- 20-30 ng/mml stężenie niewystarczające,
- 30-50 ng/ml wartości optymalne,
- >100 mg ryzyko toksyczności.
Wartości referencyjne witaminy D w laboratoriach są takie same dla wszystkich grup wiekowych. Należy pamiętać, iż wynik stężenia witaminy powinien być interpretowany w oparciu o cały obraz kliniczny pacjenta. Dokładny wywiad – pytania o styl życia, miejsce pracy, dietę i choroby przewlekłe – może pomóc lepiej dobrać odpowiednią suplementację witaminą D.
Badania wskazują, iż niedobór witaminy D przekłada się na pracę wielu układów – prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia, zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego czy też układu kostno-mięśniowego. Dodatkowo niedobór witaminy D3 może powodować wiele zaburzeń metabolicznych dotyczących gospodarki węglowodanowej, czy też metabolizmu lipidów. Dlatego tak ważne jest uzupełnienie sposobu żywienia w witaminę D już od pierwszych dni życia.
Objawy niedoboru witaminy D u dorosłych
- Bóle kostno-mięśniowe,
- zaburzenia nastroju,
- zwiększona podatność na infekcje,
- stany zapalne skóry,
- chroniczne zmęczenie,
- wypadanie włosów,
- wzrost ciśnienia tętniczego,
- wolne gojenie ran,
- osteoporoza, osteomalacja,
- wypadanie zębów.
Objawy niedoboru witaminy D u dzieci
- Krzywica,
- opóźnione zarastanie ciemiączek,
- próchnica, zaburzenia ząbkowania,
- zaburzenia wzrostu,
- częste infekcje,
- zaburzenia snu,
- utrata apetytu,
- problemy z koncentracją.
Przyczyny niedoboru witaminy D3
Niedobór witaminy D to dziś jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych, mimo że teoretycznie mamy ją na wyciągnięcie… słońca. Zbyt mała ekspozycja na promienie UVB, praca w pomieszczeniach, stosowanie kremów z filtrem, a także dieta uboga w produkty zawierające tę witaminę sprawiają, że organizm nie wytwarza jej wystarczająco dużo. W efekcie zaburzone zostaje wiele procesów od upośledzonego wchłaniania wapnia, przez obniżenie odporności, aż do problemów sercowo-naczyniowych.
Z wiekiem skóra traci zdolność syntezy witaminy D, a jelita gorzej ją wchłaniają.
Skutki niedoboru witaminy D 3
Tak jak wcześniej wspomniałam, witamina D poprzez swoje plejotropowe działanie wpływa na wiele układów. W przypadku jej niedoboru dochodzi do zaburzeń w układach takich jak:
- Układ mięśniowo-szkieletowy: bóle mięśni, bóle kości, obniżenie siły mięśniowej.
- Układ odpornościowy: nawracające infekcje, powolne gojenie ran, spadek odporności.
- Skóra i włosy: wypadanie włosów, zaczerwienienie skóry, łuszczenie się skóry, “zmatowienie” skóry.
- Układ krążenia: podwyższone wartości ciśnienia tętniczego.
- Układ nerwowy: przewlekłe zmęczenie, mgła mózgowa, zaburzenia koncentracji, stany depresyjne.
Badania wykazują, że osoby z objawami depresyjnymi mają niższe stężenie witaminy D w porównaniu z osobami bez depresji. Z tego powodu naukowcy sugerują, że niskie poziomy witaminy D mogą zwiększać ryzyko rozwoju depresji.
Badanie poziomu witaminy D we krwi
Oznaczenie poziomu witaminy D3 we krwi daje cenny wgląd w stan zdrowia naszego organizmu. Badanie pozwala ocenić, czy mamy wystarczającą ilość tej witaminy, niezbędnej do prawidłowej pracy układu odpornościowego, mięśni i kości. Wynik pomaga też dobrać odpowiednią dawkę suplementacji i zapobiec zarówno niedoborom, jak i nadmiarowi witaminy D, który również może być szkodliwy.
- Nazwa badania: Stężenie metabolitu 25(OH)D
- Typ badania: Badanie krwi, oznaczenie 25-hydroksywitaminy D w surowicy krwi
- Czy trzeba być na czczo? Nie, poziom witaminy D można oznaczyć niezależnie od przyjmowanego posiłku.
- Czy przed badaniem trzeba odstawić leki/suplementy z witaminą D? Nie trzeba odstawiać leków/suplementów diety, przy przyjmowaniu dużych dawek należy poinformować przed badaniem lekarza kierującego na badanie.
- Czy badanie można wykonać na NFZ? Badanie można wykonać w ramach opieki specjalistycznej, wówczas badanie jest bezpłatne. Lekarz POZ nie ma możliwości wystawienia skierowania na oznaczenie poziomu witaminy D w surowicy krwi w ramach NFZ, może zalecić wykonanie badania odpłatnie, gdy podejrzewa niedobór witaminy D.
Istotną rolę w interpretacji wyników badania poziomu witaminy D odgrywa cały obraz kliniczny pacjenta, jego wiek, choroby współistniejące, czy też przyjmowane leki. W przypadkach niektórych chorób regularne monitorowanie poziomu witaminy D jest szczególnie zalecane. Dodatkowo musimy pamiętać, iż odpowiednia suplementacja powinna być utrzymana w grupach pacjentów narażonych na niedobór witaminy D.
Do grup ryzyka należą:
- niemowlęta,
- osoby starsze,
- kobiety w ciąży i karmiące piersią,
- osoby z chorobą otyłościową.
Leczenie niedoboru witaminy D
Z mojego doświadczenia wyrównywanie niedoboru witaminy D wymaga czasu i cierpliwości. Na samym początku przeprowadzam dokładny wywiad zdrowotny oraz sugeruję oznaczenie poziom witaminy D we krwi, aby poznać punkt wyjścia.
W trakcie zbierania wywiadu bardzo ważne dla mnie jest dopytanie o styl życia pacjenta, czy cierpi na choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, Hashimoto), choroby układu sercowo-naczyniowego, choroby przewodu pokarmowego. Dodatkowo musimy pamiętać, iż witamina D powstaje pod wpływem działania promieni słonecznych, więc dbam o dopytanie pacjenta o rodzaj wykonywanej pracy (brak dostępu do promieni słonecznych), stosowanie kremów z filtrem, czy też pracę w zamkniętych pomieszczeniach, co może być przyczyną niedoboru witaminy D.
Warto również zwrócić uwagę na objawy niedoboru witaminy D, które nie są dość specyficzne takie jak bóle kości, ciągłe zmęczenie, pogorszenie słuchu, czy też spadek odporności. Dodatkowo pochylam się nad sposobem żywienia tj. czy w diecie występują źródła witaminy D np. produkty mleczne, tłuste ryby morskie czy produkty wzbogacane.
Po określeniu niskiego poziomu witaminy D rozpoczynam suplementację dawką terapeutyczną dostosowaną do wieku pacjenta, masy ciała i współistniejących jednostek chorobowych. Istotną rolę odgrywa regularność w suplementacji, aby osiągnąć pożądany poziom witaminy D. Dobranie złej dawki suplementacyjnej, przyjmowanie zbyt dużych dawek bez konsultacji z lekarzem np. w bolusach może doprowadzić do przedawkowania witaminy D i współwystępujących objawów nadmiaru witaminy D.
-
Czy przy ciężkim niedoborze stosuje się "końskie dawki" witaminy D?
Tak, w pewnych sytuacjach lekarze stosują bardzo wysokie dawki witaminy D – potocznie określane jako „końskie dawki” – ale zawsze pod ścisłą kontrolą medyczną i po wcześniejszym potwierdzeniu niedoboru badaniem 25(OH)D we krwi. Wysokie dawki witaminy D stosuje się u niektórych pacjentów np. przy ciężkim niedoborze (np. <10 ng/ml), u osób z zaburzeniami wchłaniania, w leczeniu niektórych chorób metabolicznych kości (np. osteomalacja, krzywica, rozmiękanie kości). Suplementację witaminy D warto zawsze omówić z lekarzem.
-
Jakie są skutki nadmiaru witaminy D w organizmie?
Nadmiar witaminy D w organizmie (hiperwitaminoza D) może skutkować objawami ogólnoustrojowymi takimi jak osłabienie, zmęczenie, bóle mięśni i stawów czy problemy z łaknieniem, ale także zwiększeniem wchłanianie wapnia z jelit. Jeśli witaminy D jest zbyt dużo, dochodzi do hiperkalcemii (za wysokiego poziomu wapnia we krwi). To z kolei powoduje zaburzenia pracy wielu narządów, szczególnie nerek, serca i mózgu. Dlatego tak ważne, jest dobranie odpowiedniej dawki witaminy D w celu utrzymania zdrowia człowieka.
-
Czy osłabienie mięśni może wskazywać na niedobór witaminy D?
Tak, może, ponieważ witamina D wpływa nie tylko na kości, ale też na pracę mięśni – w mięśniach znajdują się receptory witaminy D. Gdy jej brakuje, mięśnie stają się słabsze, mniej wydolne i wolniej się regenerują. Niedobór witaminy D może prowadzić do bólów mięśniowych, szybszego męczenia się, a u osób starszych nawet do większego ryzyka upadków. Jednak osłabienie mięśni nie musi oznaczać akurat niedoboru witaminy D – może wynikać też z anemii, chorób tarczycy, niedoboru magnezu, potasu, a nawet przewlekłego stresu czy braku snu. Mimo to, w przypadku objawów ze strony układu kostno-mięśniowego należy brać możliwość niedoboru witaminy d i zbadać jej niedobór, aby uniknąć konsekwencji zdrowotnych.
-
Czy witamina D faktycznie wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego?
Tak, witamina D przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Można powiedzieć, że witamina D działa jak regulator – nie „wzmacnia odporności” w sensie prostego „dopalenia”, ale przywraca równowagę, wspiera mechanizmy obronne i ogranicza nadmierne reakcje zapalne. Receptory witaminy D znajdują się na wielu komórkach układu immunologicznego, m.in. monocytach, makrofagach, limfocytach T i B. Co więcej, witamina D stymuluje produkcję peptydów przeciwbakteryjnych, np. katelicydyny, które bezpośrednio niszczą bakterie, wirusy i grzyby. Witamina D wpływa również na równowagę między limfocytami prozapalnymi (Th1, Th17) a regulacyjnymi (Treg), co zmniejsza nadmierne reakcje zapalne i ryzyko autoimmunizacji.
-
Jaka jest rola witaminy D w organizmie?
Witamina D to grupa związków chemicznych, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia kości i prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmu. Powstaje w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego, a dokładniej – działania promieni UVB. Witamina D3 wspiera metabolizm wapnia i prawidłowe wchłanianie tego pierwiastka w jelitach, co jest niezbędne do zachowania mocnych kości i zębów. Odpowiedni poziom witaminy D w organizmie wpływa także na układ immunologiczny, może zmniejszać ryzyko chorób autoimmunologicznych oraz wspierać zdrowie jelita grubego. Niski poziom lub deficyt witaminy D3 często prowadzi do zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, częstych infekcji i innych skutków niedoboru, które z czasem odbijają się na samopoczuciu. Dlatego warto regularnie zbadać poziom witaminy D i dobrać odpowiednią dawkę suplementacji, szczególnie w okresach ograniczonej ekspozycji na promienie słoneczne.
-
Źródła
- Płudowski P. et al. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients2023;15(3):695.
- Holick M.F. et al. Evaluation, Treatment, and Prevention of Vitamin D Deficiency. J Clin Endocrinol Metab.2011;96(7):1911–1930.
- EFSA Panel on Nutrition. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for Vitamin D. EFSA J. 2016;14(10):4547.
- Mavar, M.; et al. The Power of Vitamin D: Is the Future in Precision Nutrition? Nutrients 2024, 16(8):1176. DOI: 10.3390/nu16081176.
- Voiculescu, V.M.; Nelson Twakor, A.; Jerpelea, N.; Pantea Stoian, A. Vitamin D: Beyond Traditional Roles—Insights into Its Biochemical Pathways and Physiological Impacts. Nutrients 2025, 17, 803. https://doi.org/10.3390/nu17050803
- Ciborowska H., Rudnicka A. (2021). Dietetyka. Żywienie Zdrowego i chorego człowieka. PZWL, s. 150-161.